La kinh phong thủy: cấu tạo các vòng, cách đặt và đọc tọa hướng cho đúng
Trả lời ngắn: La kinh (người Hoa gọi là luopan) là chiếc la bàn chuyên dụng của phong thủy. Ở giữa là thiên trì, nơi đặt kim nam châm; quanh đó là nhiều vòng chữ: Tiên Thiên và Hậu Thiên Bát Quái, 24 sơn, các vòng của phái Tam Hợp, Tam Nguyên. Mặt đĩa xoay được đặt trên đế vuông có hai sợi chỉ chữ thập. Đặt cạnh đế song song với mặt tiền nhà, xoay đĩa cho kim trùng vạch chuẩn, rồi đọc sợi chỉ để biết nhà tọa sơn nào, hướng sơn nào.
La kinh khác la bàn thường ở đâu
La bàn thường chỉ cho biết hướng Bắc và chia 360 độ. La kinh thêm vào hàng chục vòng ký hiệu, mỗi vòng là một hệ quy chiếu của nghề: quẻ, can chi, sao, độ số. Người làm phong thủy đọc la kinh để vừa biết hướng, vừa biết hướng đó ứng với ký hiệu nào trong phái mình dùng.
Một chiếc la kinh lớn có thể có hơn 30 vòng. Người mới không cần đọc hết; nắm được thiên trì, vòng bát quái và vòng 24 sơn là đủ cho đa số việc đo nhà.
Kim của la kinh truyền thống được quy ước chỉ về phương Nam (đầu đỏ hoặc đầu có dấu), khác với thói quen chỉ Bắc của la bàn phương Tây. Khi chuyển đổi giữa hai loại dụng cụ cần để ý điểm này.
Các vòng chính nên biết
- Thiên trì: ô kim nam châm ở giữa, có vạch đỏ để căn kim.
- Tiên Thiên Bát Quái: thứ tự Phục Hy, dùng nhiều cho lý luận.
- Hậu Thiên Bát Quái: thứ tự Văn Vương, dùng trong Bát Trạch và Huyền Không.
- 24 sơn (Địa bàn chính châm): 8 thiên can (bỏ Mậu, Kỷ), 12 địa chi và 4 quẻ Càn, Khôn, Cấn, Tốn; mỗi sơn 15 độ.
- Nhân bàn, Thiên bàn: hai vòng 24 sơn lệch nửa sơn, dùng trong phái Tam Hợp cho cát sa và thủy pháp.
- Vòng 360 độ: giúp ghi số đo chính xác.
La kinh của phái Tam Hợp và phái Tam Nguyên có bố cục vòng khác nhau. Mua la kinh nên hỏi rõ thuộc loại nào, hoặc chọn loại "tổng hợp" có cả hai.
Tọa và hướng: đứng ở đâu, nhìn về đâu
Hướng nhà là phía nhà nhìn ra, thường là mặt tiền có cửa chính và nhiều ánh sáng nhất. Tọa là phía lưng nhà, đối diện hướng 180 độ. Trong phong thủy Trung Hoa, nhiều phái gọi tên nhà theo tọa: "nhà tọa Tý hướng Ngọ" tức tọa Bắc hướng Nam.
Với nhà phố, mặt tiền thường rõ. Với nhà có cửa chính nằm bên hông, các thầy có thể khác nhau: có người lấy mặt tiền tiếp đường, có người lấy hướng cửa chính. Với căn hộ chung cư, nhiều người lấy hướng ban công hay mặt kính lớn, vì đó là nơi đón ánh sáng và gió chính.
Không có câu trả lời duy nhất; quan trọng là người xem giải thích được vì sao chọn mặt đó, và dùng nhất quán cho mọi phép tính sau.
Các bước đo một ngôi nhà
- Chọn điểm đo cách khung cửa sắt, cổng, xe máy, tủ điện ít nhất một đến hai mét.
- Đặt cạnh đế la kinh song song với mặt tiền, giữ đế nằm ngang.
- Xoay đĩa đến khi kim nằm trùng vạch đỏ trong thiên trì.
- Đọc sợi chỉ phía trước (hướng) và phía sau (tọa) trên vòng 24 sơn, ghi kèm số độ.
- Đo thêm ở hai vị trí khác dọc mặt tiền, so ba kết quả; chênh lệch lớn là dấu hiệu có nhiễu từ.
Ghi kết quả dạng "tọa Nhâm 345 độ – hướng Bính 165 độ" giúp người khác kiểm tra lại được, thay vì chỉ ghi "hướng Nam".
Với nhà có mặt tiền không thẳng hàng, ví dụ nhà nằm ở góc cua hay mặt tiền xéo, nên đo theo đường vuông góc với mặt tiền chính chứ không theo con đường. Nếu nhà có hai mặt tiền, ghi số đo của cả hai, rồi bàn với người xem chọn mặt nào làm hướng dựa trên cửa chính, lối đi thường ngày và nơi đón ánh sáng. Một tấm ảnh chụp vị trí đặt la kinh kèm số đo cũng rất có ích khi cần xem lại sau này.
Sai số và cách tránh
Nhiễu từ là kẻ thù số một. Khung bê tông cốt thép, cửa cuốn, ô tô, loa, điện thoại đặt sát la kinh đều làm kim lệch. Trong căn hộ cao tầng, sai số có thể đến chục độ — đủ để đổi sơn, thậm chí đổi quẻ.
Cách hay được dùng là đo từ ngoài sân, vỉa hè hoặc ban công thoáng, rồi so với bản đồ vệ tinh có lưới hướng. Nhiều người còn dùng thêm ứng dụng la bàn trên điện thoại sau khi hiệu chỉnh, nhưng chỉ coi là số tham khảo để đối chiếu.
Cũng nên biết độ lệch từ (chênh lệch giữa Bắc từ và Bắc thật) thay đổi theo nơi và năm. Phong thủy Trung Hoa truyền thống dùng Bắc từ của la kinh; đừng tự cộng trừ độ lệch nếu phái mình theo không yêu cầu.
Chọn mua và bảo quản la kinh
- Kim nhạy, quay về vị trí nhanh và đứng yên dứt khoát.
- Chữ in rõ, khắc sâu, không bong tróc; vạch 24 sơn đều nhau.
- Đế vuông chắc, hai sợi chỉ căng và thay được.
- Kích thước vừa tay: loại 15–20 cm đủ cho đo nhà; loại lớn hơn hợp làm việc ngoài đồng.
Cất la kinh xa nam châm, loa, sạc điện thoại; không để dưới nắng gắt lâu vì gỗ và mặt sơn dễ nứt. Thỉnh thoảng so với một la bàn chuẩn để biết kim còn chính xác.
Giá la kinh dao động rất rộng theo chất liệu và tay nghề. Với người học, một chiếc đo chuẩn quan trọng hơn chiếc chạm trổ đẹp.
Có thể xem các mẫu la kinh, la bàn và thước Lỗ Ban ở Thế Giới Phong Thủy; nên hỏi rõ la kinh thuộc phái Tam Hợp hay Tam Nguyên trước khi chọn.
La kinh trong các nền văn hóa
Kim nam châm chỉ hướng xuất hiện sớm ở Trung Hoa và được dùng trong xem đất trước khi phổ biến trong hàng hải. Từ đó, la kinh theo chân người Hoa đi khắp Đông Á và Đông Nam Á.
Ở Nhật, Hàn, la kinh được bản địa hóa theo nghề xem đất của từng nước, có thêm ký hiệu riêng. Ở phương Tây, người học phong thủy thường dùng la kinh kiểu Hồng Kông, Đài Loan, kèm bản dịch tiếng Anh các vòng.
Dù ở đâu, nguyên tắc đo vẫn như nhau: đo tránh nhiễu, đo nhiều điểm, ghi số độ và nói rõ lấy mặt nào làm hướng.
Khi nào không cần la kinh
Với nhiều việc trong nhà, như kê giường cho thoáng, để bàn làm việc không quay lưng ra cửa, dọn lối đi, chẳng cần đến la kinh. Đó là phần Loan đầu, dùng mắt và cảm nhận là đủ.
La kinh chỉ thật sự cần khi áp một hệ Lý khí cụ thể, chọn hướng cửa, hướng bếp, hay khi cần dựng tinh bàn Huyền Không. Lúc đó, đo sai một chút có thể làm mọi kết luận phía sau lệch theo.
Hiểu như vậy để không bị cuốn theo cảm giác "phải có thầy cầm la kinh mới xong", nhưng cũng không xem nhẹ việc đo khi thật sự cần.
Một thói quen tốt là lưu lại số đo của ngôi nhà ngay lần đầu, kèm ngày đo và vị trí đứng. Lần sau sửa nhà, mua đồ hay mời người xem, chỉ cần đưa bản ghi đó, đỡ phải đo lại và tránh việc mỗi lần đo một kiểu cho ra kết luận khác nhau.