Brahmasthan trong Vastu: vì sao trung tâm ngôi nhà phải để trống, so với "trung cung" phương Đông

Trả lời ngắn: Brahmasthan là vùng trung tâm của lưới Vastu, thuộc về thần Brahma. Nguyên tắc cốt lõi: để trống, không đặt cột, tường, cầu thang, nhà vệ sinh hay đồ nặng ở đây, lý tưởng là một sân trong lộ thiên. Phong thủy phương Đông gọi vùng giữa nhà là trung cung, hành Thổ, cũng coi trọng sự sạch sẽ và ổn định, nhưng không đòi hỏi để trống tuyệt đối. Với nhà Việt, cách áp dụng thực tế nhất là giữ giữa nhà thông thoáng, có giếng trời hoặc khoảng sáng.

Brahmasthan là gì

Trên lưới 81 ô, chín ô giữa (3×3) thuộc về Brahma, đấng sáng tạo trong Ấn Độ giáo. Trên lưới 64 ô là bốn ô giữa. Vùng này được coi là tim của ngôi nhà, nơi năng lượng của mọi hướng gặp nhau và lan tỏa ra. Vastu ví nó như rốn của cơ thể: cần thông, không được bít.

Truyền thống sân trong của nhà Ấn

Nhà truyền thống ở nhiều vùng Ấn Độ được xây quanh một sân trong lộ thiên, gọi là angan ở miền bắc hay nadumuttam ở Kerala. Các phòng mở ra sân, ánh sáng và gió từ sân đi vào mọi phòng. Sân là nơi phơi nắng, làm việc nhà, làm lễ, trẻ con chơi. Khi trời mưa, nước mưa rơi xuống sân, được dẫn đi hoặc chứa lại.

Đây chính là Brahmasthan ở dạng hoàn chỉnh nhất: một khoảng trống sống động giữa nhà.

Vì sao để trống lại tốt: lời giải khí hậu

• Ánh sáng: sân giữa đưa ánh sáng tự nhiên vào sâu trong nhà, tiết kiệm điện.
• Thông gió: không khí nóng bốc lên qua sân, kéo gió mát từ các phòng ra, tạo đối lưu tự nhiên.
• Nước mưa: sân là chỗ thu nước, giảm ngập.
• Tâm lý: khoảng trống giữa nhà tạo cảm giác rộng, các thành viên dễ gặp nhau.

Những lợi ích này đúng với khí hậu nóng nói chung, kể cả Việt Nam.

Những thứ Vastu khuyên tránh ở trung tâm

• Cột, dầm lớn chắn ngang.
• Cầu thang, đặc biệt cầu thang xoắn giữa nhà.
• Nhà vệ sinh, bể phốt, đường ống thoát nước thải.
• Bếp và lửa.
• Tủ nặng, kho chất đồ.
• Tường ngăn cắt đôi trung tâm.

Nhiều người tư vấn Vastu coi nhà vệ sinh ở trung tâm là lỗi nặng nhất. Xét về vệ sinh, đây cũng là vị trí khó thông gió nhất cho nhà vệ sinh trong nhà phố.

Trung tâm trong đền thờ: căn phòng "bào thai"

Ở đền thờ Ấn Độ giáo, trung tâm thiêng được xử lý khác với nhà ở. Điện thờ chính gọi là garbhagriha, nghĩa đen là "căn phòng bào thai": một gian nhỏ, tối, tường dày, nơi đặt tượng thần chính, nằm ngay dưới ngọn tháp cao nhất. Người đến lễ đi vòng quanh garbhagriha theo chiều kim đồng hồ trên lối hành lang bao quanh.

Như vậy ở đền, trung tâm không "trống" theo nghĩa sân trời mà là nơi đậm đặc nhất của sự thiêng liêng, được bảo vệ bằng nhiều lớp không gian. Còn ở nhà ở, trung tâm thuộc về Brahma lại được để mở cho ánh sáng và sinh hoạt chung. Sự khác nhau này nhắc ta một điều quan trọng khi đọc sách Vastu: quy tắc cho đền và quy tắc cho nhà không thể bê nguyên sang nhau, và đặt tượng thờ lớn giữa phòng khách không phải là cách "làm giống đền" cho đúng.

Trung cung trong phong thủy phương Đông

Phong thủy Trung Hoa chia nhà theo bát quái và cửu cung; ô giữa là trung cung, thuộc hành Thổ, tượng trưng sự ổn định, là "trục" của ngôi nhà. Trong phái Huyền Không, tinh bàn vận hành từ trung cung ra tám cung. Cũng có kiêng kỵ đặt nhà vệ sinh, bếp hay cầu thang ở trung cung, nhưng nhiều thầy chấp nhận đặt phòng khách, bàn ăn, hoặc thậm chí tủ nặng ở đây vì Thổ ưa vững.

Nói cách khác: Vastu muốn trung tâm trống và nhẹ, phong thủy muốn trung tâm sạch và vững. Hai cách không hoàn toàn trái nhau.

Bảng so sánh Brahmasthan và trung cung

Khi hai hệ thống khác nhau, gia chủ có thể chọn điểm chung: giữa nhà sạch, sáng, không có nhà vệ sinh và bếp.

Giếng trời nhà ống: Brahmasthan kiểu Việt

Nhà ống Việt Nam dài mười mấy mét, rộng bốn, năm mét, giữa nhà thường tối và bí. Giếng trời đặt ở giữa hoặc ở khoảng một phần ba chiều sâu nhà chính là lời giải tương tự Brahmasthan: lấy sáng, thông gió đối lưu, tạo khoảng nghỉ. Nhiều kiến trúc sư Việt thiết kế giếng trời kèm cầu thang, nhưng nếu đọc theo Vastu thì nên tách cầu thang ra một bên để lõi giếng trời thoáng hơn.

• Giếng trời nên có mái che mưa có khe thoáng hoặc mái lật để vẫn thông gió.
• Đáy giếng trời nên có thoát nước tốt, tránh đọng nước sinh muỗi.
• Lan can quanh giếng trời ở các tầng phải đủ cao, chắc, khe hẹp an toàn cho trẻ nhỏ.

Căn hộ chung cư: trung tâm nằm đâu

Căn hộ không có sân trong. Cách thông dụng là xác định tâm của mặt bằng (giao điểm hai đường chéo của hình chữ nhật bao quanh căn hộ) và giữ vùng quanh tâm thông thoáng: không đặt tủ lớn, không chất đồ, đèn đủ sáng. Nhiều căn hộ có tâm rơi vào phòng khách, đó là may mắn; nếu tâm rơi vào nhà vệ sinh hay bếp thì không thể dời, chỉ có thể giữ thật sạch, thông gió tốt.

Với căn hộ hình L hay khuyết góc, việc xác định tâm phức tạp hơn và các trường phái làm khác nhau; đừng để chuyện tính tâm khiến mình lo lắng quá mức.

Những cách "kích hoạt" Brahmasthan an toàn

• Dọn trống, lau sạch vùng giữa nhà định kỳ.
• Tăng ánh sáng bằng đèn trần dịu hoặc ô lấy sáng nếu nhà có mái.
• Đặt một chậu cây nhỏ, một khay đá cuội hay hoa văn rangoli trên sàn.
• Không treo đồ nặng trên trần ngay khu vực tâm.

Tránh những đề xuất đập sàn, khoan trần chỉ để "mở Brahmasthan" khi chưa hỏi kỹ sư kết cấu.

Khoảng trống giữa nhà và đời sống gia đình

Có một lớp nghĩa ít được nói: khoảng trống giữa nhà là nơi các thành viên đi ngang, gặp nhau, chuyện trò. Nhà chất kín đồ, mỗi người chui vào phòng riêng, thiếu một khoảng chung sáng sủa thì dễ lạnh nhạt. Vastu, phong thủy và tâm lý học kiến trúc đều gặp nhau ở chỗ: giữ một vùng chung thoáng đãng là giữ sự kết nối trong gia đình.

Hiểu lầm hay gặp về Brahmasthan

• Phải có sân trời thì mới hợp Vastu: không, căn hộ chỉ cần giữ trung tâm thông thoáng.
• Tâm nhà rơi vào nhà vệ sinh là xui xẻo không cứu được: giữ sạch, thông gió, đóng cửa là cách làm hợp lý.
• Đặt tượng thần ở giữa nhà là tốt: Vastu khuyên đặt bàn thờ ở đông bắc, trung tâm để trống.
• Brahmasthan và trung cung là một: giống tinh thần, khác chi tiết.

Gợi ý trang trí nhẹ cho vùng giữa nhà

Nếu muốn một điểm nhấn cho vùng trung tâm mà vẫn giữ tinh thần "trống và sáng", hãy chọn món thấp, nhỏ, chất liệu tự nhiên như khay đá, quả cầu đá trên đế thấp, bình gốm nhỏ có cây xanh. Không đặt quả cầu thủy tinh ở chỗ nắng chiếu trực tiếp vì có thể hội tụ ánh sáng gây cháy xém đồ vật. Có thể tham khảo đá phong thủy tại Thế Giới Phong Thủy để chọn món vừa vặn.

Câu hỏi thường gặp