Quốc kỳ Taegukgi của Hàn Quốc: thái cực ở giữa và bốn quẻ Càn, Khôn, Khảm, Ly đọc thế nào

Trả lời ngắn: Taegukgi (태극기) là quốc kỳ Hàn Quốc. Nền trắng tượng trưng cho sự trong sạch và hòa bình; vòng thái cực ở giữa, nửa trên đỏ là dương, nửa dưới xanh là âm, thể hiện sự cân bằng của vũ trụ. Bốn góc là bốn quẻ trong bát quái: Càn (trời) góc trên bên trái, Khôn (đất) góc dưới bên phải, Khảm (nước) góc trên bên phải, Ly (lửa) góc dưới bên trái. Lá cờ là cách người Hàn đưa triết lý âm dương vào biểu tượng quốc gia.

Taegukgi ra đời trong hoàn cảnh nào

Lá cờ ra đời vào cuối thế kỷ XIX, khi triều Joseon bắt đầu ký kết hiệp ước với các nước và cần một quốc kỳ để dùng trong ngoại giao. Có nhiều ghi chép khác nhau về người thiết kế và mẫu đầu tiên; các mẫu thời kỳ đầu cũng có chỗ khác nhau về vị trí quẻ và màu sắc. Thiết kế hiện nay được chuẩn hóa sau khi Đại Hàn Dân Quốc thành lập, kèm quy định chi tiết về tỷ lệ.

Điều đáng chú ý là ngay từ đầu, người Hàn đã chọn hình ảnh triết học chứ không chọn hình vua, rồng hay vũ khí. Lá cờ nói về trật tự vũ trụ và sự hài hòa.

Nền trắng: nhân dân áo trắng

Màu trắng có ý nghĩa đặc biệt với người Hàn. Trong lịch sử, người dân thường mặc áo trắng đến mức người Hàn được gọi là "dân tộc áo trắng" (baeguiminjok). Nền trắng của cờ vì thế gợi đến sự thuần khiết, giản dị và tinh thần yêu hòa bình của dân chúng.

Vòng thái cực: âm dương cân bằng

Hình tròn ở giữa gọi là taegeuk — chữ Hán là thái cực. Nửa đỏ ở trên là dương, nửa xanh ở dưới là âm, hai nửa ôm lấy nhau theo đường cong chữ S. Ý nghĩa: hai lực đối lập nhưng nương tựa vào nhau, vận động không ngừng, cùng tạo nên vạn vật.

Khác với biểu tượng âm dương quen thuộc ở Trung Hoa và Việt Nam có thêm hai chấm nhỏ, vòng thái cực trên cờ Hàn không có chấm và chia theo chiều ngang trên dưới. Đây là cách thể hiện riêng, không phải "vẽ sai".

Bốn quẻ ở bốn góc

Càn đối Khôn, Khảm đối Ly theo đường chéo: trời đối đất, nước đối lửa. Bốn quẻ quây quanh thái cực tạo thành thế cân bằng.

Vì sao chọn đúng bốn quẻ này

Bát quái có tám quẻ, cờ chỉ lấy bốn. Càn, Khôn, Khảm, Ly là bốn quẻ "chính" trong nhiều cách giải thích: hai quẻ thuần dương, thuần âm và hai quẻ tượng cho nước, lửa — hai yếu tố căn bản nhất của sự sống. Chúng cũng là bốn quẻ có hình vạch đối xứng, đọc xuôi hay ngược đều giống nhau, nên đặt ở bốn góc trông cân đối từ mọi phía.

Một số tài liệu giải bốn quẻ là bốn mùa hoặc bốn phương; đó là những lớp nghĩa bổ sung, không phải giải thích chính thức duy nhất.

Liên hệ với bát quái trong phong thủy

Người học phong thủy sẽ nhận ra ngay bốn quẻ này trong la bàn và bát quái đồ. Trong Hậu Thiên bát quái dùng trong phong thủy nhà ở, Ly ở phương nam, Khảm ở phương bắc, Càn ở tây bắc, Khôn ở tây nam. Trên cờ Hàn, bố cục không theo phương vị la bàn mà theo thế đối xứng chéo, gần với tinh thần Tiên Thiên bát quái hơn: Càn đối Khôn, Ly đối Khảm.

Nói cách khác, lá cờ không phải bản đồ hướng nhà. Đừng dùng nó để suy ra hướng cửa hay vị trí phòng.

Cách treo và giữ quốc kỳ ở Hàn Quốc

Hàn Quốc có quy định chi tiết về treo quốc kỳ: ngày lễ treo ở cổng nhà, ngày quốc tang treo rủ, cờ bẩn hoặc rách phải thay. Học sinh Hàn được dạy vẽ cờ đúng tỷ lệ. Người nước ngoài sống ở Hàn nên tôn trọng biểu tượng này: không dùng cờ làm khăn lau, không giẫm lên, không in lên vật dụng bất kính.

Đây cũng là chuẩn mực chung khi ta tiếp xúc với biểu tượng thiêng của bất kỳ quốc gia, tôn giáo nào.

Taegukgi trong đời sống thường ngày

Vòng thái cực xuất hiện ở rất nhiều nơi tại Hàn: logo một số cơ quan, đồ thủ công, quạt, trống, bìa sách. Biểu tượng thái cực ba màu (thêm vàng) cũng thường thấy ở cổng chùa, cổng cung điện. Môn võ Taekwondo lấy chữ "tae" và nhiều bài quyền mang tên quẻ (Taegeuk 1 Jang ứng với Càn…), cho thấy triết lý bát quái thấm vào cả thể thao.

Lá cờ trong ký ức lịch sử của người Hàn

Với người Hàn, Taegukgi không chỉ là biểu tượng triết học mà còn gắn với những thời khắc lịch sử. Trong phong trào độc lập ngày 1 tháng 3 năm 1919, người dân khắp nơi giương cờ thái cực để đòi độc lập dưới thời Nhật chiếm đóng; nhiều lá cờ tự may tay thời đó nay được trưng bày trong bảo tàng như di vật quý. Vì thế, cách người Hàn đối xử với lá cờ mang theo cả lòng tự hào dân tộc.

Khi đến thăm bảo tàng hay khu tưởng niệm ở Hàn Quốc, du khách sẽ thấy những lá cờ cũ bạc màu, có lá còn vết chữ ký của người tham gia. Hiểu bối cảnh này giúp ta cư xử đúng mực hơn khi chụp ảnh, bình luận về biểu tượng của một dân tộc khác, giống như ta mong người nước ngoài tôn trọng lá cờ và các biểu tượng của Việt Nam.

Hiểu lầm hay gặp

• Nghĩ màu đỏ ở dưới, xanh ở trên: thực tế đỏ ở trên, xanh ở dưới.
• Treo ngược khiến Càn xuống dưới phải: vị trí quẻ là cố định, treo ngược bị coi là thiếu tôn trọng.
• Đánh đồng cờ Hàn với bùa phong thủy: đây là biểu tượng quốc gia, không phải vật trấn.
• Nghĩ bốn quẻ là bốn hướng nhà: bố cục cờ không theo phương vị la bàn.

Âm dương trong văn hóa Hàn và Việt

Người Việt cũng sống với âm dương hằng ngày: lịch âm dương, mâm cỗ có món nóng món lạnh, nhà có chỗ sáng chỗ tối, đông y nói chuyện hàn nhiệt. Người Hàn đưa nó lên quốc kỳ, người Việt đưa nó vào nếp ăn ở. Hiểu lá cờ Hàn là một cách soi lại chính triết lý quen thuộc của mình dưới góc nhìn khác.

Dùng hình bát quái trong nhà sao cho đúng

Nhiều gia đình Việt treo gương bát quái hoặc tranh bát quái. Nên phân biệt: gương bát quái lồi, lõm là vật dụng phong thủy có cách dùng riêng và dễ gây mất lòng hàng xóm nếu hướng thẳng nhà người khác; còn tranh, phù điêu thái cực bát quái chủ yếu là trang trí mang ý nghĩa cân bằng. Treo ở nơi trang trọng, sạch sẽ, không đặt dưới chân hay trong nhà vệ sinh.

Gợi ý cho người thích biểu tượng thái cực

Nếu bạn yêu thích hình thái cực bát quái, hãy chọn món có chất liệu bền, đường nét rõ, kích thước hợp không gian, và đặt ở chỗ mình nhìn thấy để nhắc tinh thần cân bằng trong công việc, gia đình. Có thể tham khảo các mẫu bát quái tại Thế Giới Phong Thủy; nhớ rằng giá trị của nó nằm ở ý nghĩa mình gửi vào, không ở lời hứa đổi vận.

Câu hỏi thường gặp