Seoul được chọn làm kinh đô thế nào: Bugaksan, Namsan và sông Hán dưới góc phong thủy

Trả lời ngắn: Khi lập nhà Joseon, vua Taejo dời đô về Hanyang (Seoul ngày nay) vào cuối thế kỷ XIV sau nhiều lần bàn bạc về thế đất. Kinh thành nằm trong vòng bốn núi đúng sơ đồ tứ linh: Bugaksan làm chủ sơn phía bắc, Naksan bên trái, Inwangsan bên phải, Namsan làm án sơn phía nam. Sông Hán bao bên ngoài, suối Cheonggyecheon chảy trong lòng. Hiểu sơ đồ này là đọc được bố cục trung tâm Seoul hôm nay.

Vì sao nhà Joseon phải dời đô

Triều Goryeo đóng đô ở Gaegyeong (Kaesong). Khi Yi Seong-gye lập nên nhà Joseon, việc dời đô vừa mang ý nghĩa chính trị — rời khỏi trung tâm quyền lực cũ — vừa là dịp chọn một thế đất xứng với triều đại mới. Sử Joseon ghi lại nhiều cuộc tranh luận giữa các đại thần và các nhà địa lý về những ứng viên như Gyeryongsan và Hanyang trước khi chốt.

Câu chuyện cho thấy phong thủy thời ấy là chuyện quốc gia, có tranh luận công khai trong triều chứ không phải lời một thầy duy nhất.

Vai trò của thiền sư Muhak và Jeong Do-jeon

Truyền thống kể rằng thiền sư Muhak, người thân cận với vua Taejo, góp phần chọn đất Hanyang. Trong khi đó, nhà nho Jeong Do-jeon là người thiết kế phần lớn bố cục kinh thành và đặt tên cung điện, cổng thành theo tư tưởng Nho giáo. Có giai thoại về việc hai người bất đồng hướng chính của cung điện; nhiều chi tiết là truyện kể đời sau, nên nên coi như minh họa cho sự gặp nhau của Phật giáo, phong thủy và Nho giáo trong việc dựng nước.

Bốn núi bao quanh: sơ đồ tứ linh

Vòng tường thành Hanyang chạy men theo sườn bốn núi này, tạo thành một lòng chảo khép kín. Nhiều đoạn tường thành vẫn còn, có đường đi bộ nối các núi.

Gyeongbokgung: cung điện tựa lưng vào Bugaksan

Cung chính Gyeongbokgung được đặt ngay dưới chân Bugaksan, mặt nhìn về nam, trục chính chạy thẳng ra cổng Gwanghwamun và đại lộ phía trước. Người đứng ở sân chính điện nhìn ra sẽ thấy Namsan làm nền, Bugaksan sừng sững phía sau. Đó là hình ảnh trọn vẹn của "bối sơn lâm thủy" ở quy mô một kinh đô.

Trục bắc nam này đến nay vẫn là trục trung tâm hành chính của Seoul, với quảng trường Gwanghwamun nằm trên đó.

Nước trong và nước ngoài: Cheonggyecheon và sông Hán

Một chi tiết được các nhà phong thủy Hàn rất thích: suối Cheonggyecheon chảy trong lòng kinh thành theo hướng tây sang đông, còn sông Hán chảy ở ngoài theo hướng đông sang tây. Nước trong và nước ngoài ngược chiều nhau được xem là thế tốt, khí không thoát thẳng ra.

Cheonggyecheon từng bị lấp và làm đường cao tốc trong thời kỳ công nghiệp hóa, rồi được khôi phục thành dòng suối giữa phố vào đầu thế kỷ XXI. Việc khôi phục chủ yếu vì môi trường và cảnh quan, nhưng nhiều người Hàn cũng nói vui là "trả lại thủy cho kinh thành".

Gwanaksan và nỗi lo hỏa khí

Phía nam sông Hán có núi Gwanaksan, đỉnh nhọn lởm chởm, trong ngũ hành hình dáng được xếp vào hành Hỏa. Theo quan niệm thời Joseon, ngọn núi lửa nằm đối diện kinh thành là mối lo hỏa hoạn. Người xưa đã dùng nhiều cách để "trấn" hỏa khí này.

• Đặt tượng Haetae — linh thú trong truyền thuyết có thể nuốt lửa và phân biệt phải trái — ở trước cung Gyeongbokgung.
• Theo cách giải thích phổ biến, tấm biển cổng Sungnyemun (Namdaemun) được viết theo chiều dọc như ngọn lửa đối lửa để chặn hỏa khí.
• Đào ao, đặt chum nước quanh cung điện để phòng cháy, vừa có ý nghĩa tượng trưng vừa có giá trị thực tế.

Ngày nay Haetae là biểu tượng chính thức của thành phố Seoul.

Phong thủy gặp thực tế phòng cháy

Điều thú vị là các biện pháp "trấn hỏa" của Joseon luôn đi kèm biện pháp thật: chum nước lớn, ao sen, khoảng sân rộng ngăn lửa lan. Cung điện gỗ rất dễ cháy, và sử sách ghi nhiều trận hỏa hoạn lớn. Phong thủy lúc ấy vừa là niềm tin vừa là nhắc nhở để không ai lơ là phòng cháy.

Bài học cho nhà ở hôm nay rất rõ: muốn "trấn hỏa" thì trước hết là bình chữa cháy, điện an toàn, không để vật dễ cháy cạnh bếp. Vật phẩm chỉ là phần tượng trưng đi sau.

Tường thành và tám cổng

Tường thành Hanyang có bốn cổng lớn và bốn cổng nhỏ, tên đặt theo tư tưởng Nho giáo về nhân, nghĩa, lễ, trí. Bốn cổng lớn ứng với bốn hướng. Việc bố trí cổng vừa theo địa hình (chỗ thung lũng mở ra) vừa theo phong thủy (không để khí thoát thẳng). Đi bộ dọc tường thành hôm nay là cách tốt nhất để hiểu vì sao người ta nói Seoul "ngồi trong lòng bàn tay của núi".

Bố cục Seoul hôm nay còn giữ được gì

• Trục Bugaksan – Gyeongbokgung – Gwanghwamun vẫn là trục trung tâm.
• Namsan với tháp N Seoul Tower vẫn là án sơn nhìn thấy từ hầu hết khu trung tâm cũ.
• Nhiều đoạn tường thành được trùng tu thành đường đi bộ.
• Seoul đã phình ra rất xa vượt sông Hán; khu Gangnam phía nam là đô thị hiện đại không theo sơ đồ cũ.

Nói cách khác, sơ đồ phong thủy giờ chỉ còn ở lõi lịch sử, phần còn lại là đô thị công nghiệp bình thường.

Hiểu đúng: phong thủy không quyết định hết

Hanyang được chọn còn vì lý do thực tế: nằm giữa bán đảo, có sông Hán cho giao thông thủy, đất bằng đủ rộng, núi bao quanh dễ phòng thủ. Phong thủy cung cấp ngôn ngữ để diễn đạt và hợp thức hóa lựa chọn đó. Đây là điều đúng với hầu hết kinh đô Á Đông, kể cả Thăng Long khi Lý Công Uẩn ban Chiếu dời đô và mô tả thế đất "rồng cuộn hổ ngồi".

So sánh Hanyang với Thăng Long

Hai kinh đô cho thấy cùng một ngôn ngữ phong thủy nhưng áp vào hai địa hình rất khác: một bên núi non, một bên đồng bằng sông nước.

Gợi ý đi thực tế ở Seoul

Nếu có dịp tới Seoul, có thể đi theo thứ tự: sáng thăm Gyeongbokgung, nhìn lên Bugaksan; chiều đi bộ một đoạn tường thành ở Naksan hoặc Inwangsan; tối lên Namsan nhìn toàn cảnh lòng chảo kinh thành. Mang giày đi bộ tốt, tường thành nhiều bậc dốc. Một chiếc la bàn nhỏ, kể cả la bàn trên điện thoại, giúp bạn tự đối chiếu hướng cung điện với bản đồ.

Người thích tự đo hướng nhà mình khi về có thể tìm một chiếc la bàn phong thủy tại Thế Giới Phong Thủy để tập đọc tọa hướng, đúng tinh thần quan sát của người xưa.

Câu hỏi thường gặp