Tứ linh và bát quái ở Nam bán cầu: có cần đảo Thanh Long, Bạch Hổ và quẻ Ly, quẻ Khảm không
Trả lời ngắn: Không có câu trả lời thống nhất. Một phía cho rằng ở Nam bán cầu phải đảo vị trí Ly (lửa) và Khảm (nước), đổi chỗ Chu Tước với Huyền Vũ vì phía Bắc mới là phía nóng; phía kia giữ nguyên vì bát quái gắn với phương vị và chuyển động trời đất chung. Điều quan trọng là chọn một cách và dùng nhất quán trong cả ngôi nhà, đồng thời đặt lớp nắng gió thực tế lên trước mọi phép tính.
Bát quái và tứ linh gắn với điều gì
Trong Hậu Thiên bát quái thường dùng ở phong thủy nhà ở, quẻ Ly (lửa) đặt ở phương Nam, quẻ Khảm (nước) ở phương Bắc, Chấn (sấm, gỗ) ở Đông, Đoài (đầm, kim) ở Tây. Tứ linh gồm Chu Tước phía trước (thường là Nam), Huyền Vũ phía sau (Bắc), Thanh Long bên trái, Bạch Hổ bên phải khi đứng trong nhà nhìn ra.
Những cách xếp này hình thành ở vùng đất mà phương Nam ấm nắng, phương Bắc lạnh lẽo. Vì vậy khi đem xuống Nam bán cầu, câu hỏi tự nhiên nảy sinh: lửa có nên ở phía có nắng, nước có nên ở phía lạnh không?
Lập luận của phía đảo
Những người đảo cho rằng bát quái mô tả khí của trời đất theo mùa và theo nắng: phương có nắng gắt là phương Hỏa, phương lạnh là phương Thủy. Ở Nam bán cầu, phía Bắc nắng ấm nên phải là Ly, phía Nam lạnh nên phải là Khảm.
Theo cách này, Chu Tước cũng chuyển ra phía Bắc nếu nhà mở mặt về phía Bắc để đón nắng, và vị trí Thanh Long, Bạch Hổ đổi theo khi người đứng nhìn ra. Một số người còn đảo chiều vòng tuần hoàn mùa trong các phép tính theo mùa.
Lập luận của phía giữ nguyên
Những người giữ nguyên cho rằng bát quái gắn với phương vị địa lý và la bàn, tức gắn với từ trường và các phương cố định, không phụ thuộc vào việc mặt trời ở nửa trời nào. Họ cũng chỉ ra rằng các phép tính như Huyền Không phi tinh dựa vào thời gian và số, không có văn bản cổ nào hướng dẫn đảo.
Theo phía này, Chu Tước, Huyền Vũ là cách gọi tiền án, hậu chẩm theo hướng nhà, nên vẫn xác định theo mặt trước, mặt sau thực tế của ngôi nhà chứ không theo phương Nam, Bắc cố định. Như vậy chẳng có gì phải đảo.
Chỗ hai phía thật ra đồng ý
Dù khác nhau ở bát quái, gần như ai làm nghề nghiêm túc cũng đồng ý những điều sau: nhà phải nhận nắng ấm, lưng nhà phải che gió lạnh, phía trước nhà nên thoáng, nước không được đọng quanh móng, đường không được đâm thẳng vào cửa.
Những điều này thuộc Loan đầu, tức đọc hình thế thực tế, và đều đúng ở bất cứ đâu. Người ở nên bắt đầu từ phần đồng thuận này trước khi đi vào phần tranh cãi.
Tứ linh theo mặt nhà, không theo la bàn
Một cách hiểu thực tế là xác định tứ linh theo hướng nhà: phía trước là Chu Tước, phía sau là Huyền Vũ, đứng trong nhà nhìn ra thì bên trái là Thanh Long, bên phải là Bạch Hổ. Cách hiểu này không cần đảo vì nó vốn đi theo ngôi nhà.
Theo cách này, một căn nhà ở Melbourne mở mặt về phía Bắc vẫn có Chu Tước ở phía Bắc. Lời dặn "Thanh Long cao hơn Bạch Hổ" vẫn áp dụng: bên trái nhà nên có khối nhà, cây cao hơn bên phải, nếu ai muốn theo.
Những phép tính không nên đảo
Cung phi Bát Trạch tính theo năm sinh và giới tính, cho ra bốn hướng tốt bốn hướng xấu theo la bàn. Phương Thái Tuế, Tam Sát hằng năm tính theo địa chi của năm và phương vị. Phi tinh Huyền Không tính theo vận và tọa hướng đo bằng độ.
Những phép tính này ai cũng dùng la bàn bình thường. Nếu đảo, kết quả sẽ khác hẳn với mọi sách vở và mọi phần mềm tra cứu, rất dễ rối.
Ví dụ một căn nhà ở Brisbane
Một gia đình mua nhà ở Brisbane, cửa chính mở về phía Đông, phòng khách có cửa kính lớn phía Bắc. Theo lớp nắng, phòng khách là nơi ấm sáng nhất nên đặt khu sinh hoạt ở đó. Theo tứ linh tính theo mặt nhà, Chu Tước ở phía Đông, Huyền Vũ ở phía Tây.
Nếu gia chủ theo Bát Trạch, họ đo bằng la bàn và tra hướng tốt như ở Việt Nam. Nếu thầy họ theo phía đảo bát quái, thầy sẽ đặt quẻ Ly ở phía Bắc khi bố trí màu sắc, vật phẩm theo ngũ hành. Điều quan trọng là cả nhà biết đang dùng cách nào.
Đặt màu sắc, vật phẩm theo ngũ hành phương vị
Đây là chỗ hai cách cho kết quả khác nhau rõ nhất. Phía giữ nguyên đặt màu đỏ, đèn, vật phẩm hành Hỏa ở phía Nam; phía đảo đặt chúng ở phía Bắc. Tương tự với bể cá, màu xanh đen của hành Thủy.
Nếu chưa chắc, một cách dung hòa là ưu tiên công năng: đặt bể cá ở chỗ không bị nắng chiếu thẳng (tránh rêu, nóng nước), đặt đèn ấm ở góc thiếu sáng. Như vậy dù theo cách nào, đồ vật vẫn ở chỗ hợp lý.
Hỏi người xem nhà cho rõ
Khi mời người xem phong thủy ở Úc, New Zealand, Nam Phi, Argentina, nên hỏi ngay: anh chị có đảo bát quái không, lý do là gì, có đảo tứ linh không. Người làm nghề nghiêm túc sẽ giải thích rõ và nhất quán.
Đề phòng người dùng mỗi chỗ một cách tùy lúc, hoặc dùng sự phức tạp này để bán thêm dịch vụ "hóa giải". Sự rối rắm không phải là bằng chứng của chuyên môn.
Khi đọc sách và tài liệu trên mạng
Phần lớn sách phong thủy được viết cho Bắc bán cầu. Sơ đồ bát quái dán lên mặt bằng nhà trong sách thường đặt phía Nam ở trên cùng theo lối Trung Hoa, ngược với bản đồ hiện đại đặt phía Bắc ở trên.
Trước khi áp một sơ đồ vào nhà mình, xoay đúng chiều, xác định đâu là Bắc thật, rồi mới quyết định có đảo hay không. Nhiều nhầm lẫn đến từ việc đặt ngược sơ đồ chứ không phải từ chuyện bán cầu.
Trường phái bản đồ bát quái theo cửa chính
Ở phương Tây có một trường phái đặt bản đồ bát quái theo cửa chính chứ không theo la bàn: cửa chính luôn ở cạnh dưới của bản đồ. Trường phái này không bị ảnh hưởng bởi chuyện bán cầu vì không dùng phương vị.
Đây là trường phái khác hẳn phong thủy cổ điển, có ưu điểm dễ dùng nhưng không tương thích với các phép tính la bàn. Người đọc nên biết để không trộn hai hệ thống.
Giữ sự nhất quán trong gia đình
Chọn một cách, ghi lại sơ đồ nhà có hướng Bắc thật, vị trí các phòng, và quy ước đang dùng. Khi đổi người xem, đưa sơ đồ này ra để thảo luận.
Sự nhất quán giúp tránh tình trạng mỗi năm dời bàn thờ, đổi màu sơn một lần theo người tư vấn mới, vừa tốn kém vừa làm cả nhà mệt mỏi.
Phần quan trọng hơn cả tranh luận
Dù đảo hay giữ, một căn nhà lạnh ẩm, tối tăm, gió lùa sẽ không thể thành nhà tốt chỉ nhờ đặt quẻ đúng chỗ. Ngược lại, một căn nhà ấm, sáng, an toàn, gọn gàng đã có phần lớn những gì phong thủy hướng tới.
Hãy đặt sức khỏe, an toàn, hợp đồng nhà ở lên trước, coi phong thủy là lớp tham khảo giúp sắp đặt cho hài hòa.
Một cuốn sách để cả nhà cùng hiểu
Khi trong nhà mỗi người nghe một kiểu, một cuốn sách phong thủy căn bản đọc chung giúp mọi người nói cùng một ngôn ngữ về la bàn, bát quái, tứ linh. Có thể tham khảo sách phong thủy tại Thế Giới Phong Thủy, rồi ghi chú bên lề những chỗ cần đọc lại cho Nam bán cầu.