Xứ nóng khô như Trung Đông, nội địa Úc: chống nóng, sân trong, hướng gió và bài học nhà cổ
Trả lời ngắn: Ở vùng nóng khô, nhà nên giấu mình khỏi nắng: tường dày, cửa sổ nhỏ phía chịu nắng, sân trong có bóng râm và chút nước, đón gió mát ban đêm. Phong thủy nói về cân bằng âm dương; ở đây dương (nắng, nóng) quá thịnh nên nhà cần thêm âm (bóng mát, nước, cây). Điều chỉnh này đi theo khí hậu chứ không theo một hướng cố định.
Khí hậu nóng khô đặt ra bài toán gì
Ở các thành phố vùng Vịnh, ở Alice Springs hay vùng nội địa Úc, nhiệt độ ban ngày mùa hè rất cao, độ ẩm thấp, nắng chói và gió có thể mang theo cát bụi. Đêm có thể mát hơn nhiều so với ngày.
Bài toán của ngôi nhà là chặn nhiệt ban ngày, xả nhiệt ban đêm, giữ không khí sạch bụi. Đây là bài toán ngược với xứ lạnh, nơi nhà phải gom nắng và giữ ấm.
Âm dương trong ngôi nhà nóng
Phong thủy coi nắng, nóng, sáng là dương; bóng râm, nước, mát là âm. Nhà tốt là nhà cân bằng. Ở xứ nóng khô, dương quá thịnh nên mọi giải pháp đều nhằm thêm âm: bóng, nước, cây, tường dày.
Cách nhìn này giúp người Việt quen phong thủy hiểu vì sao kiến trúc truyền thống vùng nóng khô trông khép kín, ít cửa sổ ra ngoài, nhưng lại mở vào bên trong.
Sân trong: minh đường hướng vào bên trong
Nhiều ngôi nhà truyền thống vùng Trung Đông, Bắc Phi xây quanh một sân trong có cây, có bể nước nhỏ. Sân này nhận ánh sáng nhưng được tường bao che gió nóng, tạo một vùng khí mát hơn bên ngoài.
Phong thủy gọi khoảng sân sáng trước nhà là minh đường. Ở đây minh đường được kéo vào giữa nhà, vừa sáng vừa mát. Đây là ví dụ đẹp về việc cùng một ý tưởng được hiện thực theo khí hậu khác nhau.
Tháp gió và gió đêm
Một số vùng có tháp gió truyền thống: cấu trúc cao trên mái hứng gió và dẫn xuống nhà, tạo luồng không khí. Ở nhà hiện đại, mở cửa sổ đối lưu ban đêm khi ngoài trời mát giúp xả nhiệt.
Lời dặn "khí phải lưu thông" ở đây nghĩa là biết lúc nào mở, lúc nào đóng: ban ngày đóng kín che nắng, ban đêm mở cho gió mát vào.
Tường dày và vật liệu giữ mát
Tường đất, đá, gạch dày hấp thụ nhiệt ban ngày và tỏa ra chậm, giúp trong nhà mát hơn lúc nóng nhất. Nhà hiện đại dùng cách nhiệt tốt, mái phản xạ nhiệt, kính hạn chế nhiệt.
Khi thuê, mua nhà ở vùng nóng, hỏi về cách nhiệt mái, loại kính và hệ thống điều hòa. Chi phí điện mùa hè có thể rất lớn.
Hướng nào chịu nắng gắt nhất
Ở vùng gần chí tuyến Bắc bán cầu như vùng Vịnh, nắng gắt nhất mùa hè đến từ phía Tây vào buổi chiều và từ trên cao giữa trưa. Ở nội địa Úc, nắng Tây chiều cũng rất gắt, còn mặt trời trưa ở phía Bắc.
Dù ở đâu, mặt Tây cần che nhiều nhất: ít cửa kính, có lam, có cây, có hiên sâu. Phòng ngủ tránh mặt Tây nếu có thể.
Cửa sổ và rèm
Cửa sổ nhỏ, đặt cao, có song chắn nắng, rèm dày ban ngày. Phòng có thể hơi tối ban ngày nhưng mát; bù lại bằng ánh sáng nhân tạo dịu.
Phong thủy kiêng nhà quá tối, nhưng ở xứ nóng "tối mát" ban ngày và mở sáng buổi chiều tà là nhịp sống hợp lý. Cân bằng theo thời điểm chứ không cố định.
Nước trong nhà: mát nhưng phải sạch
Một bể nước nhỏ, đài phun trong sân giúp không khí dịu và mát hơn. Theo phong thủy, nước là âm, cân bằng cho nắng nóng.
Nước tù đọng sinh muỗi và mùi; cần lọc, thay nước, che chắn khi có trẻ nhỏ. Ở vùng khan hiếm nước, cân nhắc lượng nước dùng và quy định tiết kiệm nước địa phương.
Cây xanh chịu hạn
Cây chịu hạn, cây bản địa giúp tạo bóng mà không tốn quá nhiều nước. Cây có tán đặt phía Tây và phía chịu nắng.
Hỏi vườn ươm địa phương về loài phù hợp. Cây khỏe là thứ "sinh khí" thật, còn cây chết khô vì thiếu nước thì không nên để lâu trong nhà.
Bụi cát và sự sạch sẽ
Bão cát làm bụi bám khắp nhà. Cửa kín khít, tiền sảnh có thảm, lọc không khí giúp nhà sạch hơn.
Phong thủy coi trọng sự sạch sẽ, gọn gàng để khí không tù đọng. Ở vùng nhiều bụi, việc lau dọn thường xuyên chính là giữ cho nhà "trong".
Bàn thờ ở vùng nóng
Đặt bàn thờ ở phòng mát, không bị nắng chiếu, xa cửa sổ Tây. Nắng nóng làm cong vênh đồ gỗ, phai màu ảnh, nóng chảy nến.
Hương nến thắp ở nhà có điều hòa kín nên mở thông gió một chút. Nhiều tòa nhà có quy định phòng cháy chặt chẽ; nên đọc nội quy và dùng đèn điện nếu cần.
Tôn trọng văn hóa và quy định nơi ở
Ở một số nước Trung Đông, có những quy định và chuẩn mực văn hóa về việc thờ cúng, trưng bày biểu tượng tôn giáo nơi công cộng. Trong nhà riêng thường linh hoạt hơn, nhưng nên tìm hiểu kỹ.
Hỏi cộng đồng người Việt, đại sứ quán hoặc nguồn chính thức nước sở tại về quy định cụ thể. Bài này không thay thế tư vấn pháp lý.
Sức khỏe khi sống ở xứ nóng
Uống đủ nước, tránh ra ngoài lúc nắng gắt nhất, nhận biết dấu hiệu say nắng. Trẻ nhỏ, người già cần được để ý nhiều hơn.
Không để trẻ em, vật nuôi trong xe đỗ dù chỉ vài phút. Nhiệt độ trong xe tăng rất nhanh và có thể gây nguy hiểm tính mạng.
Đi làm ngoài trời và giờ giấc
Nhiều người Việt ở vùng Vịnh làm việc ngoài trời trong ngành xây dựng, dịch vụ. Ở một số nước có quy định hạn chế làm việc ngoài trời vào giờ nắng gắt nhất mùa hè; nội dung cụ thể do cơ quan lao động nước sở tại ban hành và có thể thay đổi, nên người lao động nên hỏi chủ sử dụng hoặc tra nguồn chính thức.
Ở nhà, giờ giấc sinh hoạt nên theo nhịp khí hậu: làm việc nặng vào sáng sớm và chiều tối, nghỉ trong nhà mát lúc giữa trưa. Phong thủy nói chuyện thuận thiên thời; ở xứ nóng, thuận thiên thời nghĩa là biết tránh lúc mặt trời gắt nhất.
Nhà cao tầng kính ở thành phố sa mạc
Các thành phố hiện đại vùng Vịnh có nhiều tòa tháp kính. Căn hộ tầng cao có tầm nhìn đẹp nhưng nếu cửa kính lớn hướng Tây không có lớp kính hạn chế nhiệt, chiều hè có thể rất nóng dù điều hòa chạy hết công suất. Khi thuê căn hộ, hỏi về hướng của mặt kính chính và loại kính.
Theo phong thủy, căn hộ tầng cao trống trải, xung quanh không có gì che chắn là thế "cô phong", thiếu chỗ dựa. Ở góc thực tế, đó là căn chịu nắng và gió nhiều nhất. Rèm kép, phim cách nhiệt cho kính và cây trong nhà giúp căn hộ dịu đi đáng kể.
Một chút sắc mát trong nhà
Những món đồ có sắc xanh, sắc trắng, chất liệu đá mát tay giúp góc nhà ở xứ nóng có cảm giác dịu hơn. Một khối đá màu nước, một chiếc bình gốm men lam là điểm nhấn hợp không khí. Có thể tham khảo đá quý phong thủy tại Thế Giới Phong Thủy nếu muốn chọn một món đặt bàn, và kiểm quy định gửi hàng nơi mình ở.