Feng shui ở Âu Mỹ: từ trường phái la bàn đến bản đồ bát quái đặt theo cửa chính
Trả lời ngắn: Ở Âu Mỹ, chữ feng shui được dùng cho hai thứ khá khác nhau. Một nhánh vẫn đo hướng bằng la bàn như phong thủy Trung Hoa truyền thống. Nhánh phổ biến hơn trong sách báo đại chúng đặt một tấm bản đồ bát quái theo cửa chính, không cần la bàn, và gắn mỗi góc nhà với một mảng đời sống như tiền bạc, tình cảm, danh tiếng. Hiểu hai nhánh này giúp người đọc khỏi lẫn khi gặp lời khuyên "góc tài lộc ở góc trong cùng bên trái" trên mạng.
Phong thủy đến phương Tây bằng con đường nào
Phong thủy được giới học thuật phương Tây biết tới từ khá sớm qua các ghi chép của người đi truyền giáo và nhà nghiên cứu Trung Hoa học. Nhưng phải tới khi cộng đồng người Hoa ở Hồng Kông, Đài Loan, Singapore và các khu phố Hoa ở Bắc Mỹ trở nên đông đảo, cùng với làn sóng quan tâm tới văn hóa phương Đông, thì feng shui mới thành một từ quen trong tạp chí nội thất.
Từ chỗ là tri thức của thầy địa lý xem đất, xem mộ, phong thủy sang phương Tây được đóng gói lại thành lời khuyên bày trí nhà cửa cho dễ chịu, dễ áp dụng với người không biết chữ Hán, không quen can chi.
Nhánh la bàn: giữ gần với phong thủy gốc
Những người hành nghề theo nhánh này vẫn đo tọa hướng ngôi nhà bằng la kinh, lập tinh bàn Huyền Không hoặc xét Bát Trạch theo năm sinh. Họ thường học từ thầy người Hoa, đọc tài liệu dịch và giữ thuật ngữ gốc như san sha, flying stars, eight mansions.
Nhánh này ít xuất hiện trên tạp chí đại chúng vì khó giải thích trong vài trang. Người Việt quen phong thủy truyền thống sẽ thấy nó gần gũi nhất: vẫn là hướng nhà, vẫn là năm sinh, vẫn là vận khí theo thời gian.
Nhánh bát quái theo cửa chính: dễ dùng nên lan rộng
Nhánh phổ biến nhất trong sách báo Âu Mỹ đặt một lưới chín ô lên mặt bằng nhà, lấy cạnh có cửa chính làm cạnh dưới. Mỗi ô ứng với một mảng đời sống: sự nghiệp ở giữa cạnh cửa, tài lộc ở góc trong cùng bên trái, tình cảm ở góc trong cùng bên phải, gia đình ở cạnh trái, danh tiếng ở giữa cạnh trong cùng.
Cách làm này thường gắn với trường phái do ông Lâm Vân (Lin Yun) phổ biến ở Mỹ từ những năm cuối thế kỷ trước, hay được gọi tắt là trường phái Black Hat. Ưu điểm là không cần la bàn, ai cũng tự vẽ được. Nhược điểm là nó tách hẳn khỏi phương vị thật và khỏi năm sinh — những thứ là xương sống của phong thủy truyền thống.
Hai cách đặt bát quái cho kết quả trái ngược nhau
Cùng một căn hộ có cửa chính quay về phía Tây, nhánh la bàn sẽ xét góc Đông Nam là cung Tốn, gắn với tài lộc theo cách hiểu phổ biến. Nhánh đặt theo cửa chính lại coi góc trong cùng bên trái khi đứng ở cửa nhìn vào là góc tài lộc, và góc đó có thể nằm ở hướng Đông Bắc.
Vì vậy hai người cùng "làm phong thủy" cho một nhà có thể khuyên đặt cây kim tiền ở hai góc khác nhau. Không bên nào sai theo hệ thống của mình; cái sai là trộn hai hệ thống rồi lo lắng vì chúng không khớp.
Phong thủy phương Tây nhấn vào cảm giác hơn vận số
Sách feng shui đại chúng ở Âu Mỹ thường viết về nhà như một nơi hồi phục tinh thần: dọn bớt đồ thừa, để lối đi thông, đưa ánh sáng và cây xanh vào, chọn màu dễ chịu, giữ phòng ngủ yên tĩnh. Phần nói về vận hạn, năm tuổi, sao chiếu gần như vắng bóng.
Cách viết này hợp với người đọc phương Tây vốn không quen lịch can chi. Nó cũng làm nhiều người Việt bất ngờ khi thấy "feng shui" trên tạp chí nội thất chẳng khác mấy lời khuyên thiết kế thông thường.
Những chỗ dễ bị thương mại hóa
Như ở mọi nơi, phong thủy phương Tây cũng có mảng kinh doanh: khóa học cấp chứng chỉ ngắn ngày, dịch vụ tư vấn trực tuyến, bộ vật phẩm bán theo gói "chữa" từng góc nhà. Có người hành nghề tử tế, có người bán nỗi lo.
Dấu hiệu nên dè chừng giống hệt ở Việt Nam: hứa thay đổi vận mệnh, bắt mua trọn bộ vật phẩm mới linh, giục quyết định ngay vì "năm nay đặc biệt xấu". Một người tư vấn đáng tin sẽ hỏi về thói quen sống trước khi bàn tới chuyện mua gì.
Người Việt ở nước ngoài nên theo nhánh nào
Nếu gia đình vẫn giữ nếp xem tuổi, xem hướng theo truyền thống, nên tìm người theo nhánh la bàn hoặc tự tra theo cách quen thuộc ở nhà. Nếu chỉ cần một ngôi nhà gọn gàng, sáng sủa, dễ chịu, những lời khuyên đại chúng của nhánh bát quái cửa chính hoàn toàn dùng được, miễn đừng coi chúng là phong thủy cổ truyền.
Điều quan trọng là nhất quán: chọn một hệ thống để đọc ngôi nhà, đừng lấy hướng tài lộc của bên này rồi lo vì bên kia nói khác.
Những lời khuyên chung mà hai nhánh đều đồng ý
- Cửa chính thông thoáng, không chất giày dép, thùng hàng chắn lối.
- Giường và bàn làm việc có lưng tựa vững, nhìn thấy cửa ra vào.
- Nhà đủ sáng, đủ thoáng, không ẩm mốc.
- Đồ hỏng thì sửa hoặc bỏ, không để lây lất.
- Phòng ngủ dành cho nghỉ ngơi, bớt thiết bị điện tử.
Năm điều này trùng với lời khuyên của kiến trúc sư và chuyên gia giấc ngủ. Đó là phần chắc chắn nhất, nên làm trước mọi thứ khác.
Đọc sách feng shui tiếng Anh cho tỉnh táo
Khi đọc sách hoặc xem video feng shui tiếng Anh, nên xem tác giả theo nhánh nào: có nhắc la bàn, hướng thật, năm sinh không, hay chỉ dùng bản đồ theo cửa. Thuật ngữ cũng khác: commanding position là thế "nhìn thấy cửa", chi là khí, clutter là đồ bừa bộn làm khí tù.
Một số sách trộn thêm chiêm tinh phương Tây, đá năng lượng, tinh dầu. Đó là phần bổ sung của tác giả, không thuộc phong thủy truyền thống, đọc như sở thích cá nhân là được.
Khi người nước ngoài hỏi về phong thủy
Đồng nghiệp hay hàng xóm người Âu Mỹ đôi khi hỏi người Việt về feng shui như hỏi một người "trong nghề". Câu trả lời hợp lý nhất là nói rõ phong thủy ở Việt Nam là một phần văn hóa dân gian, nhiều gia đình vẫn xem hướng nhà, ngày cưới, nhưng mức tin mỗi nhà một khác.
Kể cho họ nghe chuyện bàn thờ gia tiên, mâm ngũ quả, cách chọn ngày thường thú vị hơn nhiều so với việc giải thích bát quái. Đó cũng là cách giữ hình ảnh văn hóa Việt chân thật, không bị đóng khung trong vài mẹo bày trí.
Phong thủy và nghề thiết kế nội thất phương Tây
Một số nhà thiết kế ở Âu Mỹ được khách hỏi về feng shui nên tự học cơ bản để đáp ứng. Họ thường giữ những nguyên tắc trùng với công thái học và tâm lý không gian, bỏ qua phần vận số. Với khách người Việt, họ có thể chưa biết chuyện bàn thờ, hướng bếp theo tuổi.
Khi làm việc với nhà thiết kế, chủ nhà nên nói trước những điều gia đình coi trọng: chỗ đặt bàn thờ, hướng bếp, tránh gương chiếu giường. Nói sớm thì dễ đưa vào bản vẽ, nói muộn thì phải sửa tốn kém.
Gợi ý một vài món nhỏ mang chất phương Đông
Người Việt sống ở nước ngoài hay muốn nhà có chút hơi hướng quê nhà mà vẫn hợp phong cách tối giản phương Tây. Một chiếc chuông gió nhỏ ở ban công kín gió, một tượng Phật Di Lặc cỡ vừa trên kệ sách, một la bàn phong thủy để tự tra hướng là những món gọn, ít chiếm chỗ.
Có thể xem thêm các mẫu la bàn và thước Lỗ Ban tại Thế Giới Phong Thủy để tự tra hướng nhà theo cách truyền thống, thay vì chỉ dựa vào bản đồ đặt theo cửa chính.