Nhà cho người già sống độc lập: thiết kế aging in place và chữ an cư của người Việt
Trả lời ngắn: Aging in place là cách gọi ở các nước phương Tây cho việc người cao tuổi tiếp tục sống trong chính ngôi nhà của mình một cách an toàn và tự chủ, nhờ những điều chỉnh về thiết kế: sàn chống trượt, tay vịn, ánh sáng đủ, lối đi rộng, đồ dùng trong tầm với. Người Việt có chữ an cư, và phong thủy có nhiều nếp về phòng cho ông bà như ở tầng thấp, gần bàn thờ, yên tĩnh. Kết hợp hai cách nghĩ giúp ông bà vừa được ở chỗ hợp nếp nhà, vừa giảm nguy cơ té ngã — tai nạn phổ biến và nguy hiểm nhất với người lớn tuổi.
Té ngã: rủi ro lớn nhất trong nhà
Với người cao tuổi, một lần ngã có thể dẫn tới gãy xương hông, nằm lâu, mất khả năng tự đi lại. Phần lớn các cú ngã xảy ra ngay trong nhà: nhà tắm trơn, bậc cửa, thảm lật mép, đường đi tối ban đêm.
Vì vậy mọi lời khuyên aging in place đều bắt đầu bằng phòng ngừa té ngã. Đây là chỗ cần làm trước mọi chuyện bày trí phong thủy.
Phòng ông bà ở tầng nào
Phong thủy và nếp nhà Việt thường để phòng ông bà ở tầng trệt hoặc tầng thấp, gần phòng khách, gần bàn thờ. Về thực tế, đây là lựa chọn rất hợp lý: bớt leo cầu thang, gần người nhà, dễ ra ngoài khi có việc gấp.
Với nhà ống nhiều tầng, nếu phòng thờ ở tầng trên cùng, có thể cân nhắc lắp ghế nâng cầu thang hoặc để ông bà thắp hương vào những dịp chính, ngày thường con cháu lo.
Nhà tắm: nơi cần sửa trước
- Gạch chống trượt hoặc thảm chống trượt có đế cao su.
- Tay vịn chắc cạnh bồn cầu và trong khu tắm, bắt vào tường chịu lực.
- Ghế tắm, vòi sen cầm tay.
- Bỏ bậc chênh giữa khu tắm và khu khô nếu được.
- Cửa mở ra ngoài để dễ vào giúp khi người bên trong ngã.
Thanh treo khăn không phải tay vịn; đừng để người già bám vào đó, vì nó không chịu được sức nặng cơ thể.
Ánh sáng ban đêm
Người lớn tuổi thường dậy đi vệ sinh ban đêm. Đèn ngủ cảm biến chuyển động dọc lối từ giường tới nhà vệ sinh giúp không phải mò công tắc trong bóng tối.
Phong thủy ưa phòng ngủ tối khi ngủ; đèn cảm biến thấp, ánh vàng nhẹ chiếu sàn không làm phòng sáng chói mà vẫn an toàn.
Giường và vị trí kê giường
Giường cho người già nên có độ cao để khi ngồi mép giường chân chạm đất, đầu gối vuông góc; nệm không quá mềm để dễ đứng dậy. Một bên giường sát tường, bên kia có lối đi rộng.
Kê đầu giường tựa tường, không đối thẳng cửa — vừa đúng lời khuyên phong thủy, vừa giúp người nằm thấy yên tâm và không bị gió lùa thẳng.
Lối đi và thảm
Lối đi trong nhà nên đủ rộng cho khung tập đi hoặc xe lăn nếu sau này cần. Thảm nhỏ, mép thảm cong là thủ phạm gây vấp; nếu dùng thảm, chọn loại có đế chống trượt và dán mép.
Dây điện, dây sạc chạy ngang lối đi cần thu gọn sát chân tường.
Đồ dùng trong tầm với
Đồ dùng hằng ngày nên để từ ngang hông đến ngang vai, tránh phải trèo ghế hay cúi sát đất. Tủ bếp trên cao để đồ ít dùng, đồ nặng để ngăn giữa.
Trèo ghế đẩu lấy đồ là nguyên nhân té ngã thường gặp; con cháu nên sắp xếp lại bếp cho ông bà thay vì nhắc "cẩn thận".
Cầu thang
Cầu thang cần tay vịn hai bên, bậc đều, mũi bậc có viền tương phản dễ nhìn, đèn sáng ở đầu và chân thang. Không để đồ trên bậc.
Phong thủy có quan niệm về số bậc và vị trí cầu thang; với nhà có người già, sự an toàn của từng bậc quan trọng hơn con số.
Bàn thờ và việc thắp hương
Nhiều cụ giữ việc thắp hương hằng ngày. Bàn thờ quá cao buộc phải kiễng chân, với tay qua ngọn nến là nguy cơ bỏng và cháy áo. Có thể đặt bục bước có tay vịn chắc, dùng đèn thờ điện thay nến, dùng bật lửa dài.
Bàn thờ nên cố định chắc vào tường, đồ thờ không đặt sát mép.
Công nghệ hỗ trợ
Ở các nước phát triển, người già sống một mình thường dùng nút báo khẩn cấp đeo tay, đồng hồ phát hiện té ngã, chuông cửa có hình. Ở Việt Nam, một chiếc điện thoại phím to cài sẵn số người thân, camera phòng khách (có sự đồng ý của ông bà) đã giúp nhiều gia đình yên tâm.
Tôn trọng riêng tư của người già: bàn với ông bà trước khi lắp thiết bị theo dõi.
Phòng có nắng và có cây
Người cao tuổi ở nhà nhiều nên cần phòng có nắng, có cửa sổ nhìn ra cây xanh hoặc đường phố. Tầm nhìn ra ngoài giúp tinh thần đỡ cô quạnh.
Một chậu cây dễ chăm ở bậu cửa cho ông bà tưới mỗi sáng vừa là việc nhẹ nhàng, vừa là niềm vui.
Sửa nhà theo từng bước
Không cần sửa tất cả một lúc. Thứ tự hợp lý: nhà tắm, lối đi ban đêm, cầu thang, rồi tới bếp và phòng ngủ. Mỗi lần sửa, hỏi chính ông bà thấy bất tiện ở đâu.
Việc bắt tay vịn, đục tường nên nhờ thợ có kinh nghiệm để chắc chắn bắt vào phần tường chịu lực.
Tâm lý: an cư không chỉ là an toàn
Nhiều cụ không muốn nhà mình trông như bệnh viện. Chọn tay vịn màu gỗ, thiết kế đẹp; bố trí sao cho thuận mà vẫn giữ đồ đạc quen thuộc, ảnh gia đình, bàn thờ đúng chỗ.
Giữ cho ông bà cảm giác vẫn là chủ ngôi nhà, vẫn tự làm được việc của mình, là phần quan trọng của chữ an cư.
Bếp cho người cao tuổi
Bếp gas có ngọn lửa trần dễ bắt vào tay áo rộng; người già hay quên tắt bếp. Bếp từ có chế độ tự ngắt, van gas có hẹn giờ hoặc cảm biến rò gas là những thay đổi đáng cân nhắc.
Ấm siêu tốc có tự ngắt, nồi nhẹ có quai cách nhiệt, mặt bếp đủ sáng để nhìn rõ. Phong thủy coi bếp là nơi giữ lửa của nhà; với người già, giữ lửa an toàn là ý nghĩa thiết thực nhất của câu đó.
Nhà có người dùng khung tập đi, xe lăn
Khi sức khỏe giảm, ông bà có thể cần khung tập đi hoặc xe lăn. Cửa phòng nên rộng đủ cho xe đi qua, bậc cửa nên bỏ hoặc làm dốc nhỏ, khoảng trống cạnh giường đủ để xoay xe.
Nghĩ trước những điều này khi sửa nhà đỡ tốn kém hơn nhiều so với đục phá khi đã cần gấp. Đây là ý tưởng thiết kế phổ quát: nhà dễ dùng cho mọi lứa tuổi, mọi thể trạng.
Thuốc men và giấy tờ y tế
Người cao tuổi thường uống nhiều loại thuốc. Hộp chia thuốc theo ngày, để ở chỗ sáng, dễ thấy, xa tầm tay trẻ nhỏ giúp tránh uống nhầm, uống trùng. Một tờ ghi tên thuốc, liều dùng, số điện thoại bác sĩ và người thân dán ở cửa tủ lạnh rất hữu ích khi có người lạ phải gọi cấp cứu giúp.
Món quà nhỏ cho ông bà
Khi đã lo xong phần an toàn, một món đồ mang ý nghĩa bình an đặt cạnh giường như hồ lô gỗ, tượng nhỏ, hay một chuỗi hạt tràng để cầm tay là món quà nhiều cụ thích. Có thể tham khảo mục trang sức, chuỗi hạt phong thủy tại Thế Giới Phong Thủy, chọn loại hạt to, dây chắc, dễ cầm.