Ánh sáng tự nhiên, nhịp sinh học và minh đường: vì sao nhà sáng thì người khỏe
Trả lời ngắn: Cơ thể người có một đồng hồ sinh học khoảng hai mươi bốn giờ, và ánh sáng là tín hiệu mạnh nhất để chỉnh đồng hồ đó. Ánh sáng sáng, giàu sắc xanh vào buổi sáng giúp tỉnh táo và tối ngủ dễ hơn; ánh sáng mạnh vào ban đêm làm giấc ngủ đến muộn. Thiết kế nhà ở phương Tây ngày càng tính tới điều này. Phong thủy phương Đông từ lâu đã ưa nhà có minh đường sáng sủa phía trước, coi nhà tối là khí tù — hai cách nghĩ gặp nhau ở chỗ nhà phải đón được ánh sáng ban ngày.
Đồng hồ sinh học vận hành ra sao
Trong mắt có những tế bào cảm nhận ánh sáng không phục vụ việc nhìn hình mà báo cho não biết trời đang sáng hay tối. Khi nhận nhiều ánh sáng sáng vào buổi sáng, cơ thể giảm tiết hormone gây buồn ngủ melatonin, thân nhiệt và sự tỉnh táo tăng lên.
Đến chiều tối, ánh sáng giảm, melatonin tăng dần, cơ thể chuẩn bị ngủ. Nếu buổi tối vẫn ngồi dưới đèn trắng mạnh hoặc nhìn màn hình sáng sát mặt, tín hiệu "trời còn sáng" kéo dài và giấc ngủ dễ bị lùi.
Ánh sáng ban ngày khác hẳn ánh đèn
Ngay cả trong ngày trời âm u, ánh sáng ngoài trời thường mạnh hơn ánh đèn trong nhà nhiều lần. Vì vậy người làm việc cả ngày trong phòng kín, xa cửa sổ, dù đèn sáng, vẫn có thể thiếu tín hiệu ánh sáng ban ngày.
Đây là lý do các nhà thiết kế khuyên đặt bàn làm việc, bàn học gần cửa sổ, và ra ngoài trời một lúc vào buổi sáng.
Minh đường trong phong thủy
Minh đường là khoảng không gian thoáng, sáng phía trước nhà hoặc trước cửa chính. Phong thủy coi minh đường rộng rãi là nơi khí tụ, giúp nhà sáng sủa, tầm nhìn thoáng. Trong nhà, phòng khách sáng sủa ngay sau cửa cũng được gọi là nội minh đường.
Bỏ qua phần ý nghĩa về tài khí, minh đường là một khoảng trống để ánh sáng và gió vào nhà. Nhà phố bị chắn sát mặt tiền, phòng khách tối om ngay sau cửa đều bất lợi về ánh sáng, đúng như phong thủy cảnh báo.
Bố trí phòng theo hướng nắng
Ở Việt Nam và các nước Bắc bán cầu, mặt nhà hướng Nam nhận nắng ổn định, mặt hướng Tây chịu nắng chiều gay gắt, mặt hướng Đông đón nắng sáng dịu. Người sống ở Nam bán cầu như Úc, New Zealand thì phải đảo lại: hướng Bắc mới là hướng nhận nắng chính.
Phòng ngủ đón nắng sáng giúp dậy dễ hơn; phòng làm việc cần ánh sáng ổn định, tránh chói; phía Tây nên có rèm, cây che hoặc mái hiên để giảm nóng.
Phòng ngủ: tối khi ngủ, sáng khi thức
Phòng ngủ lý tưởng có thể tối hẳn vào ban đêm nhờ rèm cản sáng, nhưng ban ngày mở ra được để ánh sáng tràn vào. Đèn đường hắt vào, đèn báo thiết bị nhấp nháy đều làm giấc ngủ chập chờn.
Phong thủy kiêng giường đặt thẳng cửa sổ, kiêng gương chiếu giường. Ở góc nhìn ánh sáng, giường sát cửa sổ dễ bị nắng sớm rọi thẳng mặt, gương phản chiếu ánh đèn ngoài. Kê giường lệch cửa sổ và dùng rèm hai lớp là cách vừa đỡ kiêng vừa ngủ ngon.
Nhiệt độ màu của đèn
Đèn có nhiệt độ màu thấp, khoảng vàng ấm, phù hợp buổi tối; đèn trắng trung tính hoặc trắng lạnh phù hợp nơi làm việc ban ngày. Nhiều bóng đèn thông minh cho đổi màu theo giờ.
Một quy tắc đơn giản: buổi tối dùng đèn thấp, ánh vàng, chiếu xuống dưới; tránh đèn trần trắng mạnh ở phòng ngủ sau chín, mười giờ đêm.
Màn hình và giấc ngủ
Điện thoại, máy tính bảng phát ánh sáng sát mắt. Chế độ giảm ánh sáng xanh giúp được phần nào, nhưng nội dung kích thích và việc thức khuya mới là yếu tố lớn. Để điện thoại ngoài tầm với khi ngủ là thói quen có lợi hơn mọi mẹo bày trí.
Phong thủy khuyên bớt thiết bị điện tử trong phòng ngủ, lời khuyên này trùng với khuyến nghị của các chuyên gia giấc ngủ.
Nhà ống, căn hộ thiếu sáng thì làm gì
- Mở giếng trời hoặc ô thoáng lấy sáng nếu kết cấu cho phép, có kỹ sư kiểm tra.
- Dùng cửa kính mờ, vách kính thay tường đặc ở những chỗ không cần riêng tư.
- Sơn tường màu sáng, trần trắng để phản xạ ánh sáng sâu vào trong.
- Dùng gương đặt vuông góc với cửa sổ để hắt sáng, tránh đặt đối diện cửa chính hoặc chiếu giường.
- Bố trí đèn hắt tường ánh ấm để không gian bớt bí.
Mọi việc đục phá kết cấu, mở giếng trời phải hỏi kỹ sư và thủ tục cần thiết với cơ quan quản lý xây dựng ở địa phương.
Người làm ca đêm
Người làm ca đêm đảo ngược nhịp tự nhiên, nên phòng ngủ ban ngày cần tối hoàn toàn, yên tĩnh. Khi tan ca buổi sáng, đeo kính râm trên đường về giúp cơ thể bớt nhận tín hiệu "trời đã sáng".
Phong thủy không có lời khuyên riêng cho ca đêm; lúc này nên ưu tiên khoa học giấc ngủ. Nếu mất ngủ kéo dài, nên gặp bác sĩ thay vì chỉ đổi hướng giường.
Ánh sáng và tâm trạng mùa đông
Người Việt sống ở xứ lạnh như Canada, Bắc Âu, Nhật Bản phía bắc hay gặp cảm giác uể oải vào mùa đông ngày ngắn. Đón nắng buổi trưa, mở rèm tối đa, đi bộ ngoài trời lúc có nắng là những việc đơn giản.
Nếu tâm trạng xuống thấp kéo dài theo mùa, ảnh hưởng công việc và sinh hoạt, nên trao đổi với bác sĩ; có những liệu pháp ánh sáng được dùng trong y khoa dưới sự hướng dẫn chuyên môn.
Đèn trang trí và đèn thờ
Nhiều gia đình Việt để đèn thờ sáng cả đêm. Nếu bàn thờ đặt gần phòng ngủ hoặc phòng khách thông phòng ngủ, nên chọn đèn ánh vàng, công suất nhỏ, có chụp che để không chiếu thẳng vào giường.
Đèn điện an toàn hơn nến cháy liên tục, nhất là ở căn hộ có đầu báo khói và trẻ nhỏ.
Đọc ánh sáng nhà mình trong một ngày
Một cách đơn giản để hiểu ngôi nhà là đi một vòng vào ba thời điểm: tám giờ sáng, mười hai giờ trưa và bốn giờ chiều. Ghi lại phòng nào sáng, phòng nào chói, phòng nào tối dù trời nắng. Sau một ngày, bạn có tấm bản đồ ánh sáng thật của nhà mình, chính xác hơn mọi bảng hướng tốt xấu.
Từ bản đồ đó mới quyết định chỗ đặt bàn làm việc, chỗ kê giường, chỗ trồng cây. Cách làm này người làm phong thủy lâu năm cũng thường dùng khi khảo sát nhà: họ đứng ở từng góc, nhìn hướng nắng và cảm nhận độ thoáng trước khi lấy la bàn ra.
Một ngày ánh sáng mẫu
Sáng: mở rèm ngay khi thức, ăn sáng gần cửa sổ. Ngày: làm việc cạnh nguồn sáng tự nhiên, ra ngoài vài phút giờ nghỉ. Chiều tối: chuyển sang đèn ấm, giảm độ sáng. Đêm: phòng ngủ tối, điện thoại để xa.
Bên cạnh ánh sáng, nhiều người thích đặt một món đá trong suốt ở bậu cửa sổ cho đẹp; nên chọn khối đá thô hoặc đá mài phẳng, tránh quả cầu tròn hội tụ nắng. Có thể xem các mẫu thạch anh tại Thế Giới Phong Thủy và đặt ở chỗ không bị nắng chiếu thẳng.