Hôn nhân đa văn hóa: vợ hoặc chồng người nước ngoài và cách dung hòa nếp nhà Việt, từ đám cưới tới bàn thờ
Trả lời ngắn: Trong hôn nhân với người nước ngoài, nếp nhà Việt giữ được nhiều nhất khi hai vợ chồng bàn trước, giải thích ý nghĩa thay vì đòi hỏi, và chọn phần cốt lõi để giữ: lễ ra mắt gia tiên, mời cơm hai họ, ngày giỗ, Tết. Xem tuổi, chọn ngày cưới có thể làm nếu gia đình Việt coi trọng, bằng cách đổi năm sinh dương lịch của người kia ra can chi. Bàn thờ trong nhà chung nên đặt ở chỗ cả hai thấy thoải mái. Tên con có thể vừa có tên theo ngôn ngữ nơi sống vừa có tên tiếng Việt hoặc tên đệm Việt.
Bắt đầu từ việc giải thích
Người bạn đời nước ngoài thường chưa từng thấy bàn thờ gia tiên, chưa biết vì sao bố mẹ vợ hay chồng xem tuổi, xem ngày. Giải thích bằng ý nghĩa — nhớ ơn tổ tiên, mong hai họ thuận hòa — dễ được đón nhận hơn bằng kiêng kỵ.
Ngược lại, người Việt cũng nên tìm hiểu nếp của gia đình bên kia: lễ nhà thờ, tục lệ cưới, ngày lễ quan trọng của họ.
Xem tuổi cưới với người nước ngoài
Gia đình Việt muốn xem tuổi có thể đổi năm sinh dương lịch của người bạn đời ra can chi, lưu ý người sinh tháng Một, tháng Hai dương lịch có thể thuộc năm âm lịch trước.
Nếu kết quả "không hợp", nên nhớ đây là một cách tham khảo truyền thống, không phải phán quyết. Nhiều gia đình chọn cách mượn tuổi, chọn ngày tốt thay vì phản đối một mối quan hệ.
Chọn ngày cưới
Ngày cưới ở nước ngoài thường phụ thuộc lịch nhà hàng, nhà thờ, kỳ nghỉ của khách hai bên. Có thể chọn vài ngày khả thi rồi xem ngày tốt trong số đó, thay vì chọn ngày tốt trước rồi mới tìm địa điểm.
Lễ gia tiên có thể làm vào một ngày tốt riêng, nhỏ gọn, tách khỏi tiệc cưới lớn.
Hai đám cưới hay một đám cưới kết hợp
Nhiều cặp tổ chức hai lễ: một lễ theo phong tục bên kia ở nước ngoài, một lễ theo phong tục Việt ở quê hoặc trong cộng đồng. Có cặp gộp: buổi sáng lễ gia tiên, áo dài, bưng tráp; buổi chiều tiệc theo kiểu phương Tây.
Không có cách nào đúng hơn; quan trọng là cả hai gia đình được tôn trọng và cô dâu chú rể không kiệt sức.
Lễ gia tiên và lễ ra mắt
Lễ ra mắt gia tiên là phần nhiều gia đình Việt coi trọng nhất: cô dâu chú rể thắp hương trước bàn thờ, báo với tổ tiên. Người nước ngoài có thể không quen thắp hương, nhưng hầu hết sẵn lòng chắp tay, cúi đầu khi được giải thích.
Nếu người bạn đời theo tôn giáo không cho phép thắp hương, có thể đứng nghiêm trang, cúi chào thay vì cầm hương. Bàn trước với gia đình để không ai bị bất ngờ.
Áo dài và trang phục
Chú rể, cô dâu nước ngoài mặc áo dài trong lễ gia tiên thường được gia đình Việt rất quý. Có thể đặt may vừa người, chọn màu theo sở thích.
Trong lễ của gia đình bên kia, người Việt cũng nên mặc theo nếp của họ. Sự có qua có lại giúp hai họ gần nhau.
Ngôn ngữ trong ngày cưới
Bố mẹ hai bên có thể không nói chung một ngôn ngữ. Một người dẫn chương trình song ngữ, thiệp mời hai thứ tiếng, lời phát biểu được dịch sẵn giúp mọi người cùng hiểu.
Những lời chúc truyền thống như "trăm năm hạnh phúc", "sớm sinh quý tử" nên được dịch kèm giải nghĩa cho khách nước ngoài.
Bàn thờ trong nhà chung
Sau cưới, việc đặt bàn thờ gia tiên trong nhà chung cần cả hai đồng ý. Có người bạn đời rất thích, có người thấy lạ lúc đầu. Chọn chỗ trang trọng mà không áp đảo không gian chung, dùng đèn thờ điện, hạn chế khói.
Nhiều gia đình đa văn hóa đặt cạnh bàn thờ gia tiên ảnh ông bà bên kia, coi đó là góc tưởng nhớ chung của hai dòng họ.
Tết và các ngày lễ hai bên
Một năm có Tết Nguyên Đán, Trung thu bên Việt; Giáng sinh, Lễ Tạ ơn hay các ngày lễ khác bên kia. Gia đình đa văn hóa có cơ hội ăn mừng nhiều hơn.
Lập lịch chung, luân phiên về thăm hai bên, mời gia đình bên kia dự Tết Việt là cách giữ cân bằng.
Đặt tên con
Con có thể có tên chính theo ngôn ngữ nơi sống và tên đệm hoặc tên thân mật tiếng Việt, hoặc ngược lại. Quy định về tên khai sinh khác nhau giữa các nước, kể cả về dấu tiếng Việt trên giấy tờ.
Một số gia đình chọn tên dễ đọc ở cả hai ngôn ngữ như Anna, Mai, Linh, Nam. Nếu gia đình quan tâm đặt tên theo ngũ hành, có thể áp dụng cho tên tiếng Việt.
Ngày giỗ trong gia đình đa văn hóa
Người bạn đời nước ngoài thường dễ hiểu ngày giỗ khi được so với ngày tưởng nhớ trong văn hóa của họ. Mời họ cùng nấu món ăn, cùng nghe kể chuyện về người đã khuất.
Nhiều người nước ngoài sau vài năm còn nhớ ngày giỗ bố mẹ vợ hay chồng hơn cả con cháu Việt.
Khi hai gia đình bất đồng
Bất đồng có thể xảy ra về số mâm cỗ, về việc thắp hương, về đặt tên con, về đạo. Vợ chồng nên thống nhất với nhau trước, rồi mỗi người nói chuyện với gia đình mình.
Tránh để bố mẹ hai bên tranh luận trực tiếp qua người phiên dịch; những hiểu lầm nhỏ dễ thành lớn.
Thủ tục pháp lý
Kết hôn có yếu tố nước ngoài cần thủ tục đăng ký kết hôn theo quy định của Việt Nam hoặc nước sở tại, có thể cần hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ. Quy định thay đổi theo thời gian.
Hỏi cơ quan đăng ký hộ tịch, đại sứ quán, lãnh sự quán để làm đúng, tránh rắc rối về quốc tịch, giấy tờ của con sau này.
Giữ cái cốt lõi, bỏ cái rườm rà
Không phải mọi tục lệ đều cần giữ nguyên. Tráp ăn hỏi có thể bớt, mâm cỗ có thể gọn, nhưng lòng kính trọng cha mẹ hai bên, nhớ ơn tổ tiên và sự hòa thuận thì nên giữ trọn.
Phong thủy dân gian nói "gia hòa vạn sự hưng"; trong gia đình đa văn hóa, câu này càng đúng.
Ẩm thực trong ngày cưới
Thực đơn tiệc cưới có thể kết hợp món Việt quen thuộc như gỏi cuốn, chả giò, xôi gấc với món của gia đình bên kia. Khách nước ngoài thường rất thích thử món Việt, khách Việt cũng vui khi thấy món quê trên bàn tiệc nơi xứ người.
Lưu ý khách ăn chay, kiêng theo tôn giáo, dị ứng thực phẩm; ghi rõ thành phần món ăn bằng hai thứ tiếng.
Lì xì và quà mừng
Phong bì lì xì đỏ trong đám cưới, ngày Tết thường làm người nước ngoài bất ngờ. Giải thích rằng đó là lời chúc may mắn, số tiền không quan trọng bằng tấm lòng. Ngược lại, ở nhiều nước khách mừng cưới bằng quà theo danh sách cô dâu chú rể lập sẵn; người Việt nên tìm hiểu để không lúng túng khi dự đám cưới bên kia.
Món quà mang ý nghĩa hai nền văn hóa
Cặp uyên ương, đôi hạc hay cặp vòng tay đá là món quà cưới dễ giải thích ý nghĩa với khách nước ngoài: chung thủy, bền lâu. Có thể xem các mẫu tại mục vật phẩm may mắn của Thế Giới Phong Thủy, chọn món nhẹ, dễ mang theo hành lý.