Cầu may đêm giao thừa dương lịch khắp thế giới: mười hai quả nho, xông đất kiểu Scotland và tục lạ
Trả lời ngắn: Năm mới dương lịch được đón khắp thế giới với những tục cầu may rất riêng. Người Tây Ban Nha ăn mười hai quả nho theo mười hai tiếng chuông nửa đêm; người Scotland có "first-footing", người đầu tiên bước qua cửa sau nửa đêm mang theo may rủi, rất giống tục xông đất của người Việt; người Ý ăn đậu lăng gợi đồng tiền; người Brazil nhảy qua bảy con sóng. Những tục này là thói quen dân gian, mỗi gia đình giữ một kiểu.
Năm mới dương lịch: lễ chung của thế giới
Lịch Gregory được dùng làm lịch dân sự ở hầu hết các nước, nên đêm 31 tháng 12 trở thành dịp lễ chung. Từ Auckland đến Hawaii, pháo hoa nối nhau theo từng múi giờ.
Ở Việt Nam, Tết dương lịch là ngày nghỉ nhưng không có nhiều nghi lễ như Tết âm. Tìm hiểu cách các nước đón năm mới giúp mình thấy những ước vọng rất giống nhau: may mắn, sung túc, sức khỏe, tình yêu.
Tây Ban Nha: mười hai quả nho theo mười hai tiếng chuông
Đúng nửa đêm, theo mỗi tiếng chuông, người Tây Ban Nha ăn một quả nho, tổng cộng mười hai quả cho mười hai tháng may mắn. Người ta tụ tập ở quảng trường Puerta del Sol ở Madrid hoặc xem truyền hình trực tiếp.
Nhịp chuông khá nhanh, ăn kịp mười hai quả không dễ. Trẻ nhỏ nên dùng nho không hạt, cắt nhỏ, vì nho nguyên quả là nguy cơ hóc nghẹn được cảnh báo với trẻ dưới năm tuổi.
Scotland: first-footing, tục xông đất phương Tây
Hogmanay là lễ đón năm mới của người Scotland. Tục "first-footing" cho rằng người đầu tiên bước qua cửa sau nửa đêm quyết định may rủi cả năm. Người được coi là mang may mắn theo truyền thống là một người đàn ông cao, tóc đen, mang theo than, bánh mì, muối, rượu whisky.
Tục này gần như y hệt tục xông đất của người Việt: chọn người hợp tuổi, vui vẻ, tử tế đến nhà đầu tiên. Điều đó cho thấy những nền văn hóa rất xa nhau vẫn có cùng một trực giác về khởi đầu.
Ý và vài nước châu Âu: đậu lăng và đồ lót đỏ
Người Ý ăn đậu lăng với xúc xích heo trong bữa tối đêm giao thừa, vì hạt đậu tròn dẹt gợi đồng tiền xu, mong một năm dư dả. Một số nơi có tục mặc đồ lót màu đỏ để cầu may mắn và tình yêu.
Các nước Nam Mỹ như Brazil, Mexico cũng có tục chọn màu đồ lót theo điều mình mong ước: vàng cho tiền bạc, đỏ cho tình yêu. Nghe thì vui, nhưng cũng giống người Việt chọn màu áo ngày Tết.
Brazil: áo trắng và bảy con sóng
Người Brazil, đặc biệt ở Rio de Janeiro, mặc áo trắng ra bãi biển đêm giao thừa, nhảy qua bảy con sóng và ước bảy điều. Nhiều người thả hoa trắng xuống biển dâng nữ thần biển Iemanjá trong tín ngưỡng gốc Phi.
Bãi biển đêm giao thừa rất đông. Nếu tham gia ở bất cứ đâu, không xuống nước khi đã uống rượu, không bơi ra xa, chú ý trẻ nhỏ, và biết rằng dòng rút có thể kéo người ra xa rất nhanh.
Đan Mạch, Phần Lan và những tục lạ
Ở Đan Mạch, có tục đập đĩa cũ trước cửa nhà bạn bè, đống mảnh vỡ càng nhiều thì càng nhiều bạn tốt. Ở Phần Lan, người ta từng nấu chảy thiếc rồi thả vào nước lạnh, đọc hình thù để đoán vận năm mới; ngày nay đã chuyển sang dùng sáp vì thiếc chì độc.
Các tục bói hình thù này gần với tục xem quẻ đầu năm ở phương Đông. Như mọi tục bói, nên xem như một trò vui đầu năm, không phải lời phán định mệnh.
Philippines: đồ hình tròn và nhảy cao
Ở Philippines, nhiều gia đình bày mười hai loại trái cây hình tròn trên bàn, mặc áo chấm bi, rải đồng xu quanh nhà, vì hình tròn gợi đồng tiền. Trẻ em nhảy cao lúc nửa đêm với mong muốn năm mới cao lớn hơn.
Tục mười hai loại trái cây tròn có lẽ chịu ảnh hưởng cả Tây Ban Nha và người Hoa, một ví dụ hay về giao thoa văn hóa.
Mỹ và Anh: lời hứa đầu năm và bài hát Auld Lang Syne
Ở Mỹ, nhiều người đặt "New Year resolution", lời hứa đầu năm như tập thể dục, tiết kiệm, đọc sách. Quả cầu rơi ở Quảng trường Thời Đại New York là biểu tượng của khoảnh khắc giao thừa.
Ở Anh và nhiều nước nói tiếng Anh, bài "Auld Lang Syne" được hát lúc nửa đêm, nhắc về tình bạn cũ. Tinh thần ôn cũ đón mới này cũng giống tục người Việt tất niên, tiễn năm cũ.
Nhật Bản và Hàn Quốc: năm mới dương lịch có nghi lễ
Người Nhật đón Tết chính vào năm mới dương lịch với chuông chùa 108 tiếng, đi lễ đền đầu năm. Người Hàn thì đón năm mới dương lịch như một ngày nghỉ, có tục ngắm mặt trời mọc đầu năm ở bờ biển phía Đông, nhưng Tết thật sự là Seollal.
Hai bài về Shōgatsu và Seollal trong chuyên mục này của site kể chi tiết hơn.
Pháo hoa và an toàn đêm giao thừa
Pháo hoa là phần không thể thiếu ở nhiều thành phố, nhưng pháo tự đốt gây nhiều tai nạn bỏng, cháy nhà, tổn thương mắt và tay mỗi năm. Nhiều nước chỉ cho phép đốt trong thời gian nhất định, nhiều thành phố cấm hẳn.
Ở Việt Nam, quy định về pháo có thay đổi theo thời gian; tra quy định hiện hành trước khi mua hay dùng. Xem pháo hoa do chính quyền tổ chức là cách an toàn nhất.
Điểm chung với tục xông đất và chọn màu của người Việt
Đặt cạnh nhau, ta thấy người khắp nơi đều tin rằng khoảnh khắc đầu tiên của năm mới quan trọng: người đầu tiên vào nhà, món đầu tiên ăn, màu áo đầu tiên mặc. Người Việt có xông đất, mặc áo đỏ, kiêng nói lời xui; người Scotland có first-footing; người Brazil chọn màu áo.
Hiểu điều này giúp mình đón các tục của nhau với sự cởi mở, và nhìn tục của chính mình bằng con mắt thấu hiểu hơn.
Đón năm mới dương lịch ở nước ngoài: vài lưu ý
Ở các thành phố lớn, đêm giao thừa đông nghịt người, giao thông công cộng có thể chạy khác lịch thường. Nên lên kế hoạch đường về, giữ đồ cẩn thận, hẹn điểm gặp lại nếu đi theo nhóm.
Nhà hàng, khách sạn tăng giá; đặt chỗ sớm. Người Việt ở nước ngoài có thể tổ chức tiệc nhỏ, kết hợp tục của nước sở tại với tục Việt như gói bánh, mâm trái cây, để trẻ con hiểu cả hai.
Hy Lạp: bánh vasilopita giấu đồng xu
Người Hy Lạp nướng bánh "vasilopita" cho ngày đầu năm, bên trong giấu một đồng xu. Chủ nhà cắt bánh thành nhiều phần, phần đầu tiên dành cho Thánh Basil hoặc cho ngôi nhà, sau đó đến từng thành viên theo thứ tự tuổi. Ai nhận được đồng xu sẽ may mắn cả năm.
Tục giấu đồng xu trong bánh có mặt ở nhiều nơi, kể cả sủi cảo của người Hoa. Như mọi đồ ăn có vật lạ bên trong, cần nhắc mọi người, nhất là trẻ nhỏ, ăn chậm và cẩn thận.
Mang một tục cầu may vui vẻ vào nhà mình
Gia đình có thể chọn một tục vui để thử đêm giao thừa dương lịch: ăn mười hai quả nho (đã cắt nhỏ cho trẻ), viết lời hứa đầu năm, hay chọn người "xông đất" là người cả nhà quý mến. Mục đích là tạo kỷ niệm, không phải đặt nặng may rủi.
Nếu muốn có một món nhỏ gợi ý nghĩa sung túc kiểu "đồng tiền tròn" như nhiều nước, có thể xem các mẫu tiền xu trên Thế Giới Phong Thủy, đặt trong ví hoặc hộp quà đầu năm cho người thân.