Seollal, Tết của người Hàn Quốc: lễ charye cúng tổ tiên, cúi lạy sebae, canh bánh gạo tteokguk và trò yut nori
Trả lời ngắn: Seollal là Tết âm lịch của Hàn Quốc, thường trùng ngày với Tết Việt. Buổi sáng mùng một, gia đình làm lễ charye dâng mâm cúng tổ tiên, rồi con cháu mặc hanbok cúi lạy sebae chúc thọ ông bà cha mẹ và nhận tiền mừng. Món không thể thiếu là canh bánh gạo tteokguk, ăn một bát là "thêm một tuổi". Kỳ nghỉ thường kéo dài ba ngày, là mùa di chuyển về quê đông nhất.
Seollal: Tết âm lịch giữa lòng một nước hiện đại
Dù Hàn Quốc dùng lịch dương trong đời sống, Seollal vẫn là một trong hai ngày lễ lớn nhất, cùng với Chuseok mùa thu. Kỳ nghỉ thường gồm ngày trước, ngày Tết và ngày sau, có năm được cộng thêm ngày nghỉ bù.
Ngày 1 tháng 1 dương lịch cũng được đón, nhưng Seollal mới là dịp gia đình sum họp, làm lễ tổ tiên. Điều này giống Việt Nam: Tết dương là ngày nghỉ, Tết âm mới là Tết.
Lễ charye: mâm cúng tổ tiên sáng mùng một
Charye là lễ cúng tổ tiên vào sáng ngày Tết và ngày Chuseok. Mâm cúng bày theo nguyên tắc truyền thống: trái cây màu đỏ phía đông, màu trắng phía tây, cá phía đông, thịt phía tây, cùng nhiều quy tắc khác tùy gia đình.
Những năm gần đây, nhiều gia đình đơn giản hóa mâm charye, thậm chí có hướng dẫn từ tổ chức Nho học truyền thống rằng không cần bày quá nhiều món. Câu chuyện này gần với xu hướng giản lược mâm cỗ ở Việt Nam.
Sebae: cúi lạy chúc Tết và tiền mừng
Sau lễ charye, con cháu mặc hanbok, lần lượt cúi lạy sâu trước ông bà, cha mẹ, gọi là sebae, kèm lời chúc. Người lớn đáp lại bằng lời khuyên dạy và tiền mừng, gọi là "sebaetdon".
Cách lạy có quy tắc riêng cho nam và nữ, đặt tay khác nhau. Người Việt có tục chúc Tết ông bà, nhận lì xì, nên dễ thấy sự tương đồng; khác ở chỗ người Hàn giữ nghi thức cúi lạy trang trọng hơn.
Tteokguk: canh bánh gạo và chuyện thêm một tuổi
Tteokguk là canh nấu từ bánh gạo cắt lát mỏng hình bầu dục, nước dùng bò hoặc cá cơm, thêm trứng, rong biển. Lát bánh trắng gợi sự tinh khôi đầu năm, hình tròn gợi đồng tiền xưa.
Người Hàn hay nói ăn một bát tteokguk là thêm một tuổi. Cách tính tuổi truyền thống của Hàn cộng tuổi vào ngày đầu năm, giống tuổi mụ của người Việt, dù Hàn Quốc đã chuyển sang dùng tuổi quốc tế trong các văn bản pháp lý.
Hanbok và trang phục ngày Tết
Nhiều gia đình cho trẻ mặc hanbok ngày Seollal, người lớn mặc hanbok hoặc trang phục lịch sự. Hanbok trẻ em thường có tay áo sọc nhiều màu gọi là "saekdong".
Giống áo dài ngày Tết của người Việt, hanbok ngày Tết là cách giữ nét truyền thống trong một xã hội hiện đại. Du khách có thể thuê hanbok để tham quan cung điện, nhiều nơi còn miễn vé vào cửa cho người mặc hanbok.
Trò chơi dân gian: yut nori và thả diều
Yut nori là trò chơi tung bốn thanh gỗ, đếm số mặt ngửa để đi quân trên bàn cờ. Cả gia đình chơi cùng, tạo không khí vui vẻ. Ngoài ra còn thả diều, chơi bập bênh truyền thống của phụ nữ, quay con quay.
Những trò này gợi nhớ các trò chơi dân gian ngày Tết của người Việt như bầu cua, ô ăn quan, đánh đu. Đây là phần ít tốn kém nhưng giữ không khí Tết sống động nhất.
Mùa về quê đông nhất năm
Kỳ nghỉ Seollal là lúc hàng chục triệu người di chuyển, đường cao tốc tắc kéo dài, vé tàu cao tốc được đặt từ nhiều tuần trước.
Doanh nghiệp làm ăn với đối tác Hàn nên biết nhiều công ty nghỉ đủ kỳ lễ, đơn hàng, hồ sơ cần chốt trước. Gửi một lời chúc Seollal kèm món quà nhỏ là cách giữ quan hệ quen thuộc.
Quà tặng dịp Seollal
Siêu thị Hàn bày đầy hộp quà Tết: thịt bò cao cấp, trái cây, sâm, dầu ăn, hộp đồ chăm sóc cá nhân, cá khô. Quà gửi cha mẹ, thầy cô, đối tác, sếp.
Người Việt sống ở Hàn có thể tặng thêm đặc sản Việt như cà phê, bánh kẹo Tết. Đọc thêm bài làm ăn với đối tác Hàn Quốc trong chuyên mục của site để biết vài kiêng kỵ khi tặng quà.
Kiêng kỵ và tục cầu may
Nhiều kiêng kỵ ngày Tết của người Hàn đã phai nhạt, nhưng vẫn còn những thói quen như treo "bokjori", chiếc rây gạo nhỏ cầu phúc, ở cửa nhà; tránh nói lời xui; chúc nhau "Saehae bok mani badeuseyo", năm mới nhận nhiều phúc.
Một số gia đình xem tử vi đầu năm, gọi là "tojeong bigyeol". Giống người Việt xem sao hạn đầu năm, đây là tục tham khảo, ít người coi là quyết định.
Người Việt ở Hàn Quốc đón Seollal và Tết Việt
Vì Seollal thường trùng ngày Tết Việt, cộng đồng người Việt ở Hàn có lợi thế được nghỉ cùng lúc. Nhiều gia đình đa văn hóa Việt Hàn làm cả mâm charye lẫn mâm cúng kiểu Việt, nấu cả tteokguk lẫn bánh chưng.
Đây là cơ hội để con cái hiểu cả hai nền văn hóa. Bài về hôn nhân đa văn hóa trong chuyên mục người Việt ở nước ngoài của site có thêm gợi ý.
Chuseok: Tết thứ hai của người Hàn
Chuseok, rằm tháng Tám âm lịch, là ngày lễ lớn thứ hai, có lễ charye, tảo mộ, ăn bánh songpyeon nặn hình bán nguyệt. Người Việt có Tết Trung thu cùng ngày, nhưng chủ yếu dành cho trẻ em.
Hai dịp Seollal và Chuseok là lúc thích hợp nhất để gửi quà, gửi lời chúc cho bạn bè, đối tác Hàn.
Phong thủy và tín ngưỡng trong ngày Tết Hàn
Mâm charye bày theo hướng, theo quy tắc âm dương; hướng đặt bài vị tổ tiên thường theo hướng Bắc theo nghi lễ, dù thực tế tùy cấu trúc nhà. Đây là dấu vết của Nho giáo và pungsu trong đời sống.
Bài pungsu-jiri và nhà hanok trong chuyên mục phong thủy Hàn Quốc của site giải thích thêm vì sao người Hàn coi trọng hướng Nam và chỗ dựa lưng.
Bokjumeoni: túi phúc đựng tiền mừng
Trẻ em Hàn mặc hanbok thường đeo một chiếc túi nhỏ thêu hoa văn gọi là "bokjumeoni", túi phúc, để đựng tiền mừng nhận được sau khi lạy sebae. Túi được may bằng vải nhiều màu, thắt dây rút, thêu chữ phúc hoặc hình hoa.
Ngày nay phong bì tiền mừng in hình hoạt hình phổ biến hơn, nhưng túi phúc vẫn là món quà lưu niệm đáng yêu. Người Việt có thể mua về làm quà cho trẻ nhỏ trong gia đình, kèm câu chuyện về tục sebae.
Seollal của thế hệ trẻ: ngắn hơn, linh hoạt hơn
Ở các thành phố lớn, nhiều gia đình trẻ rút ngắn nghi lễ, chia việc nấu nướng đều cho các thành viên, thậm chí dùng kỳ nghỉ để đi du lịch thay vì về quê. Báo chí Hàn thường bàn về áp lực nấu mâm charye đè nặng lên phụ nữ trong nhà.
Những thay đổi này khá giống Việt Nam: Tết vẫn quan trọng, nhưng cách đón đang được điều chỉnh để bớt gánh nặng, giữ cái cốt lõi là sum họp và tưởng nhớ tổ tiên.
Seollal và Tết Việt: đọc để hiểu mình hơn
Cúi lạy chúc thọ, tiền mừng tuổi, món ăn tượng trưng thêm tuổi, lễ cúng tổ tiên sáng mùng một: Seollal và Tết Việt có nhiều điểm chung đến bất ngờ. Khác biệt nằm ở nghi thức chi tiết và món ăn.
Nếu muốn tặng bạn bè Hàn Quốc một món nhỏ gắn với ý nghĩa năm mới, có thể xem linh vật phong thủy trên Thế Giới Phong Thủy, chọn linh vật con giáp của năm mới: người Hàn cũng dùng 12 con giáp nên món quà dễ được hiểu ý.