Tết âm lịch ở Singapore và Malaysia: trộn gỏi lo hei, quýt đôi, open house và một cái Tết đa văn hóa
Trả lời ngắn: Ở Singapore và Malaysia, Tết âm lịch là ngày lễ chính thức, mang dấu ấn của cộng đồng người Hoa đã sống ở đây nhiều thế hệ. Nét riêng nổi bật là "lo hei", cả bàn cùng dùng đũa hất gỏi cá yusheng lên thật cao kèm lời chúc; trao đôi quýt khi đến chúc Tết; "open house" mời bạn bè, hàng xóm khác tôn giáo đến nhà; múa lân trước cửa hàng, văn phòng. Đây là cái Tết đa văn hóa đặc trưng của khu vực.
Một cái Tết hình thành qua nhiều thế hệ di cư
Người Hoa di cư đến Singapore, Malaysia từ nhiều vùng: Phúc Kiến, Quảng Đông, Triều Châu, Khách Gia, Hải Nam. Mỗi nhóm mang theo phong tục riêng, qua thời gian hòa vào nhau và vào văn hóa bản địa.
Vì vậy Tết ở đây vừa quen vừa lạ với người Việt: vẫn lì xì, câu đối, cúng tổ tiên, nhưng có thêm những tục chỉ có ở Đông Nam Á như lo hei hay open house.
Lo hei yusheng: trộn gỏi càng cao càng may
Yusheng là món gỏi cá sống với rau củ thái sợi, đậu phộng, vụn bánh giòn, nước sốt chua ngọt. Cả bàn cùng dùng đũa hất các nguyên liệu lên cao và hô "lo hei", nghĩa là "trộn lên", kèm những lời chúc như năm mới thịnh vượng.
Người ta tin hất càng cao thì năm mới càng phát đạt. Món này phổ biến ở bữa tiệc công ty, bữa ăn với đối tác dịp Tết. Nếu được mời, cứ hòa vào không khí, cẩn thận đừng làm vương vãi sang người bên cạnh.
Ý nghĩa từng nguyên liệu trong yusheng
Mỗi nguyên liệu được thêm vào kèm một câu chúc: cá sống gợi "dư dả", củ cải trắng cho thăng tiến, cà rốt cho may mắn, dưa leo cho tuổi trẻ, vụn bánh giòn vàng như vàng bạc đầy nhà.
Ăn cá sống cần chú ý nguồn gốc và bảo quản; nhà hàng uy tín thường dùng cá hồi hoặc cá đã xử lý đạt chuẩn. Người mang thai, người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi ăn đồ sống.
Trao đôi quýt khi đến chúc Tết
Khi đến nhà người quen chúc Tết, người Hoa ở đây mang theo một đôi quýt, trao bằng hai tay. Chủ nhà nhận và đáp lại bằng một đôi quýt khác. Chữ "quýt" trong tiếng Quảng Đông đọc gần với "vàng" và "may mắn".
Luôn là một đôi, không phải một quả. Đây là cách trao đổi lời chúc bằng hiện vật, rất dễ làm theo nếu mình được mời đến nhà bạn bè người Hoa.
Open house: mở cửa đón hàng xóm khác tôn giáo
Ở Malaysia, "open house" là truyền thống mở cửa nhà trong dịp lễ, mời bạn bè, hàng xóm, đồng nghiệp thuộc mọi dân tộc, tôn giáo đến ăn uống. Người Mã Lai mở cửa dịp Hari Raya, người Ấn dịp Deepavali, người Hoa dịp Tết.
Khi mời khách theo Hồi giáo, chủ nhà người Hoa thường chuẩn bị món halal riêng hoặc gọi đồ ăn từ nhà hàng halal. Đây là bài học hay về cách giữ lễ của mình mà vẫn tôn trọng khách.
Múa lân và chiêng trống trước cửa hàng
Đoàn múa lân được mời đến cửa hàng, văn phòng, khu dân cư để "hái lộc", tượng trưng cho xua điều xấu, đón may mắn. Phong bì đỏ thường treo cao, con lân phải vươn lên để "ăn" phong bì.
Múa lân ở Malaysia có những đội nổi tiếng thế giới với kiểu nhảy trên cột cao. Khi xem, giữ khoảng cách an toàn, không đứng quá gần cột.
Phố người Hoa và chợ Tết
Chinatown ở Singapore, Petaling Street ở Kuala Lumpur, phố cổ George Town ở Penang trang trí rực rỡ đèn lồng, bán đồ Tết như bánh dứa, thịt khô bakkwa, kẹo, hoa.
Đây là nơi người Việt sống ở hai nước thường đến mua đồ Tết, vì nhiều món gần với đồ Tết của người Hoa ở Chợ Lớn.
Chingay và các lễ hội đường phố
Ở Singapore, cuộc diễu hành Chingay vào dịp Tết đã trở thành lễ hội đa văn hóa, có đoàn diễu hành của nhiều cộng đồng dân tộc, không chỉ người Hoa.
Penang có lễ hội Chap Goh Mei vào rằm tháng Giêng, khi các cô gái ném quýt xuống biển cầu duyên, gần với tục Nguyên Tiêu của người Hoa. Mỗi nơi giữ một nét riêng.
Người Việt đón Tết ở Singapore, Malaysia
Vì Tết âm lịch là ngày nghỉ chính thức, người Việt ở hai nước có thể đón Tết cùng ngày với quê nhà. Cộng đồng tổ chức gói bánh chưng, hội chợ Tết; một số chùa Việt tổ chức lễ giao thừa.
Nguyên liệu như lá dong có thể khó tìm, nhiều người dùng lá chuối. Nếu thắp hương ở căn hộ chung cư, nhớ kiểm quy định của tòa nhà về khói và đầu báo cháy, như bài về thắp hương ở nước ngoài trong chuyên mục người Việt ở nước ngoài của site.
Làm ăn với đối tác người Hoa ở hai nước dịp Tết
Nhiều doanh nghiệp nghỉ hai ngày đầu năm theo lịch chính thức, có nơi nghỉ lâu hơn. Bữa tiệc lo hei với đối tác là dịp gắn kết quan trọng.
Gửi quà Tết như bánh dứa, quýt, giỏ quà là phổ biến. Kiêng kỵ về con số, màu sắc giống người Hoa ở các nơi khác: tránh số 4, ưa đỏ vàng, tránh quà đồng hồ.
Phong thủy đầu năm ở Singapore
Singapore là nơi phong thủy được bàn công khai trong kinh doanh và bất động sản. Đầu năm, nhiều người xem dự báo phong thủy cho năm mới, bày vật phẩm theo hướng tốt của năm.
Bài về Fountain of Wealth và phong thủy đô thị Singapore trong chuyên mục công trình nổi tiếng của site có thêm phần nền về cách thành phố này dùng phong thủy.
Tết đa văn hóa: bài học cho người Việt ở nước ngoài
Tết ở Singapore, Malaysia cho thấy một phong tục có thể giữ được hồn cốt khi sống giữa nhiều nền văn hóa: giữ nghi lễ gia đình, nhưng mở cửa đón người khác, điều chỉnh món ăn cho khách khác tôn giáo.
Người Việt ở nước ngoài có thể học cách này: mời bạn bè bản xứ đến ăn Tết, giải thích ý nghĩa bánh chưng, mâm ngũ quả, vừa giữ nếp vừa kết nối.
Bánh dứa, bakkwa và hương vị Tết người Hoa Đông Nam Á
Bánh dứa nhân mứt thơm là món quà Tết phổ biến nhất ở Singapore, Malaysia, vì "dứa" trong tiếng Phúc Kiến đọc gần với "vận may đến". Bakkwa, thịt khô nướng than ngọt mặn, được xếp hàng mua dịp cận Tết.
Bánh quy hạt điều, bánh cuộn trứng, bánh bơ là những món đựng trong hũ bày tiếp khách. Nhiều món bắt nguồn từ cộng đồng Peranakan, người Hoa lai bản địa, cho thấy cái Tết ở đây đã hòa quyện văn hóa từ lâu.
Người Peranakan và nếp Tết lai
Người Peranakan, còn gọi là Baba Nyonya, là hậu duệ người Hoa sống lâu đời ở bán đảo Mã Lai, kết hợp phong tục Hoa với ẩm thực, trang phục Mã Lai. Tết của họ có mâm cúng tổ tiên với món cà ri, áo kebaya thêu, đồ sứ nhiều màu.
Câu chuyện của người Peranakan giống người Minh Hương ở Việt Nam: giữ nghi lễ của tổ tiên nhưng hòa vào văn hóa nơi mình sống. Đây là góc nhìn hay cho người Việt ở nước ngoài muốn giữ nếp mà không tách biệt.
Mang không khí lo hei về nhà mình
Gia đình Việt có thể thử làm một đĩa gỏi trộn kiểu lo hei vào bữa đầu năm, dùng nguyên liệu quen thuộc như cá hồi, rau củ, đậu phộng, cả nhà cùng hất lên kèm lời chúc. Trẻ nhỏ thường rất thích trò này.
Nếu muốn có một món trang trí mang ý "niên niên hữu dư" cho bữa Tết, có thể xem tượng tranh cá chép trên Thế Giới Phong Thủy, chọn món nhỏ đặt bàn ăn hoặc phòng khách, hợp với không khí sum vầy đầu năm.