Tết Nguyên Đán ở Trung Quốc: đêm trừ tịch, sủi cảo, câu đối đỏ và những tục cầu may ngày Xuân Tiết
Trả lời ngắn: Tết Nguyên Đán ở Trung Quốc, gọi là Xuân Tiết, rơi vào cùng ngày với Tết Việt trong phần lớn các năm vì cùng dựa trên lịch âm dương. Tâm điểm là bữa cơm đoàn viên đêm trừ tịch, sủi cảo ở miền Bắc, câu đối đỏ, chữ Phúc dán ngược trên cửa, lì xì cho trẻ nhỏ. Nhiều kiêng kỵ giống người Việt, như không quét nhà ngày mùng một. Phong tục khác nhau đáng kể giữa miền Bắc và miền Nam Trung Quốc.
Xuân Tiết và Tết Việt: cùng gốc lịch, khác nhau ở nếp nhà
Tết Việt và Tết Trung Quốc đều dựa trên lịch âm dương, mốc là ngày sóc của tháng Giêng. Phần lớn các năm hai nước đón Tết cùng ngày; có năm lệch một ngày vì Việt Nam tính theo múi giờ GMT+7, Trung Quốc theo GMT+8, thời điểm sóc rơi sát nửa đêm có thể làm ngày đầu tháng khác nhau.
Ngoài lịch, nếp ăn Tết mỗi nước mỗi khác. Người Việt có bánh chưng, bánh tét, mâm ngũ quả; người Hoa miền Bắc có sủi cảo, người miền Nam có bánh tổ, bánh củ cải. Đọc về Tết nước bạn giúp hiểu thêm vì sao có những tục giống nhau lạ lùng.
Tiểu niên và chuẩn bị đón Tết
Khoảng ngày 23 hoặc 24 tháng Chạp, người Hoa có "tiểu niên", cúng tiễn Táo quân về trời, gần giống lễ ông Công ông Táo của người Việt. Họ thường cúng kẹo mạch nha để "dán miệng" Táo quân nói điều ngọt ngào.
Những ngày sau đó, nhà nhà dọn dẹp, gọi là "tảo trần", quét bụi năm cũ. Ý nghĩa giống tục dọn nhà cuối năm của người Việt: xóa điều cũ, sẵn sàng đón năm mới.
Câu đối đỏ và chữ Phúc dán ngược
Cửa nhà được dán câu đối đỏ, gọi là "xuân liên", với những câu chúc bình an, thịnh vượng. Trên cửa thường có chữ Phúc lớn, nhiều nhà dán ngược. Chữ "ngược" đọc là "đảo", đồng âm với "đến", nên chữ Phúc ngược mang nghĩa "phúc đến".
Người Việt xưa cũng có tục treo câu đối Tết bằng chữ Hán, nay chủ yếu là câu đối chữ quốc ngữ hay chữ thư pháp. Nếu chơi chữ Phúc ngược, nên dán ở cửa trong hoặc tủ, vì một số người cho rằng cửa chính nên dán chữ thuận để trang trọng.
Bữa cơm đoàn viên đêm trừ tịch
Đêm 30 tháng Chạp, gọi là đêm trừ tịch, cả nhà về sum họp ăn bữa cơm đoàn viên. Món cá gần như luôn có, vì "cá" đọc là "ngư" đồng âm với "dư", mang nghĩa năm nào cũng dư dả. Nhiều nhà cố ý để lại một phần cá, không ăn hết.
Miền Bắc Trung Quốc gói sủi cảo cùng nhau, đôi khi giấu một đồng xu sạch trong một chiếc, ai ăn được là may mắn cả năm. Nếu làm thử tục này ở nhà, nên dặn trẻ nhỏ và người già ăn chậm, cẩn thận kẻo cắn phải đồng xu.
Đón giao thừa: thức canh, pháo và chương trình truyền hình
Nhiều gia đình thức qua nửa đêm, gọi là "thủ tuế", giữ năm cũ và đón năm mới. Pháo từng là phần không thể thiếu, nhưng nhiều thành phố lớn đã hạn chế hoặc cấm đốt pháo vì an toàn và ô nhiễm.
Chương trình chào xuân trên truyền hình đêm giao thừa đã thành thói quen của nhiều gia đình. Ở Việt Nam, cảnh cả nhà quây quần xem chương trình Táo quân hay pháo hoa cũng có không khí tương tự.
Lì xì: hồng bao và cách mừng tuổi
Lì xì, gọi là "hồng bao", là tiền đựng trong phong bì đỏ, người lớn mừng trẻ nhỏ, người đã đi làm mừng cha mẹ. Số tiền thường là số chẵn, tránh số có 4. Tiền mới, phẳng được ưa.
Những năm gần đây, lì xì qua ứng dụng điện thoại rất phổ biến ở Trung Quốc, kể cả "giật lì xì" trong nhóm chat. Đây là ví dụ thú vị về một phong tục cũ thích nghi với công nghệ.
Kiêng kỵ ngày đầu năm
- Không quét nhà, đổ rác ngày mùng một vì sợ quét mất tài lộc.
- Tránh làm vỡ đồ; nếu lỡ vỡ, nói "toái toái bình an", vỡ vỡ là bình an.
- Tránh nói lời xui, tránh cãi nhau.
- Có nơi kiêng cắt tóc, gội đầu ngày đầu năm.
- Mùng hai thường là ngày con gái về nhà ngoại.
Nhiều tục này giống người Việt đến bất ngờ, cho thấy hai nền văn hóa có chung nhiều tầng ảnh hưởng qua lịch sử.
Mùng năm đón Thần Tài và ngày đi làm
Ở nhiều nơi, mùng năm tháng Giêng là ngày đón Thần Tài, người buôn bán đốt pháo, mở hàng. Người Việt có ngày vía Thần Tài mùng mười tháng Giêng, khác ngày nhưng cùng tinh thần cầu buôn may bán đắt.
Doanh nghiệp làm ăn với đối tác Trung Quốc nên biết rằng nhiều công ty nghỉ Tết dài, thậm chí cả tuần trước và sau ngày mùng một. Đơn hàng cần lên kế hoạch sớm.
Nguyên Tiêu rằm tháng Giêng: khép lại mùa Tết
Mùa Tết của người Hoa kéo dài đến rằm tháng Giêng, gọi là Nguyên Tiêu. Đêm này có hội đèn lồng, đoán câu đố trên đèn, ăn bánh trôi nước gọi là "nguyên tiêu" hay "thang viên", mang ý đoàn viên.
Người Việt cũng coi rằm tháng Giêng là dịp lễ lớn, đi chùa cầu an. Hội đèn lồng ở Hội An đêm rằm có không khí gần với Nguyên Tiêu của người Hoa.
Mùa di chuyển lớn nhất thế giới
Hàng trăm triệu người Trung Quốc về quê ăn Tết, tạo nên một trong những đợt di chuyển lớn nhất thế giới. Vé tàu, vé máy bay được săn từ rất sớm.
Ở Việt Nam, cảnh người lao động từ các khu công nghiệp về quê ăn Tết cũng tương tự, chỉ khác về quy mô. Ai có kế hoạch đi Trung Quốc dịp Tết nên đặt vé sớm và lường trước dịch vụ có thể đóng cửa.
Phong thủy đầu năm của người Hoa
Nhiều gia đình người Hoa xem hướng xuất hành, giờ hoàng đạo ngày mùng một, xem năm mới hợp màu gì. Các sách lịch, sách phong thủy năm mới bán chạy dịp cuối năm, gợi ý cách bày vật phẩm theo phi tinh của năm.
Với người Việt, những thói quen này cũng quen thuộc. Điều đáng nhớ là các thầy phong thủy khác trường phái có thể khuyên khác nhau; dùng làm tham khảo, đừng để lo âu.
Đón Tết với đối tác hoặc gia đình người Hoa
Nếu được mời đến nhà người Hoa dịp Tết, mang theo quýt hoặc cam, thường là số chẵn, vì quýt đọc gần với "cát", may mắn. Mừng tuổi trẻ nhỏ bằng phong bì đỏ, số tiền tượng trưng.
Tránh mang quà màu trắng đen, tránh nói chuyện buồn, bệnh tật. Lời chúc phổ biến là "Tân niên khoái lạc" (năm mới vui vẻ) hay "Cung hỷ phát tài".
Tết của người Hoa ở Chợ Lớn
Ở TP.HCM, cộng đồng người Hoa ở Chợ Lớn đón Tết với nhiều nét riêng: múa lân sư rồng trước hội quán, cúng ở các hội quán Phúc Kiến, Quảng Đông, Triều Châu, bày bánh tổ, mứt, câu đối chữ Hán đỏ thắm trên phố Hải Thượng Lãn Ông.
Đi dạo Chợ Lớn những ngày cận Tết là cách gần nhất để người Việt cảm nhận không khí Xuân Tiết mà không cần ra nước ngoài, đồng thời thấy rõ Tết Hoa và Tết Việt đã đan xen ở Sài Gòn qua nhiều thế hệ.
Tết Trung Quốc và Tết Việt: học gì từ nhau
Đặt hai cái Tết cạnh nhau, ta thấy sự gần gũi của văn hóa Á Đông: trọng đoàn viên, tôn kính tổ tiên, cầu may mắn bằng lời nói và màu sắc. Khác biệt nằm ở món ăn, cách trang trí và những tục riêng của từng vùng.
Nếu muốn có một món nhỏ mang ý cát tường cho dịp đầu năm, có thể xem tranh tượng cá chép trên Thế Giới Phong Thủy: cá chép vừa là biểu tượng "niên niên hữu dư" của người Hoa, vừa gắn với tích cá chép hóa rồng mà người Việt quen thuộc.